Frequencies
پەخشی راستەوخۆ
خشتەی بەرنامەکان کاتەکانی بانگ
داخستن
بەرنامە کاتی پەخش دووبارە
هەواڵى سياسى 11:00 + 14:00 + 18:00 + 20:00 + 22:00 كورته‌ی هه‌واڵه‌كان + 23:00
باس و خواس 17:00، جگه‌ له‌رۆژانی پێنج شه‌ممه‌
دوانگه‌ی خه‌ڵك 17:00 ته‌نها رۆژانی پێنج شه‌ممه‌
هەواڵی وەرزشی 11:30 + 18:30 + 23:30
ئەمرۆ 10:10 شەو، جگە لە رۆژانی هەینی و شه‌ممه‌ 03:00 نیوەرۆِی رۆژی دواتر
داخستن
كاته‌كانی بانگ به‌پێی شاری هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمی كوردستان

1

شوان هه‌ورامی

ئه‌لقــه‌ی یه‌كه‌م

 بنه‌ماكانی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسه‌تی ئه‌مه‌ریكا

ناوه‌ندی جه‌زیره‌ بۆ توێژینه‌وه‌كان ( مركز الجزیرة للدراسات ) راپۆرتێكی له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنی ترامپ پێشكه‌ش كردووه‌ ، كه‌ تیایدا پێوه‌ره‌كانی كارگێڕیی و سیاسه‌ت له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا دیاریی ده‌كات ، بۆیه‌ ئیداره‌ی ترامپ ئه‌سته‌مه‌ بتوانێت لێیان لابدات ، هه‌رچه‌نده‌ بیه‌وێت گۆڕانكاریی ئه‌نجام بدات ، چونكه‌ له‌لایه‌ك وڵاته‌كه‌ دامه‌زراوه‌ییه‌و له‌ لایه‌كی تریش پێگه‌ی ئه‌و وڵاته‌ وه‌كو یه‌كه‌مین هێزی گه‌وره‌ی جیهان زۆر هه‌ستیاره‌و به‌رپرسیارێتیه‌كی گه‌وره‌ی جیهانیی هه‌یه‌ ، لێره‌دا ئاماژه‌ به‌و خاڵانه‌ ده‌ده‌ین :
11. سروشتی سیستمی سیاسیی ئه‌مه‌ریكیی : ده‌وڵه‌تی ئه‌مه‌ریكا له‌سه‌ر بنه‌مای زۆر ئاڵۆز و هاوسه‌نگیی له‌ نێوان ده‌سه‌ڵاته‌كانی یاسادانان و راپه‌ڕاندن و دادوه‌ریدا دامه‌زراوه‌ ، هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان حكومه‌تی فیدراڵیی و حكومه‌تی ولایه‌ته‌كانیش هه‌روایه‌ ، جگه‌ له‌ راوێژكاری ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی دیاریكردنی هه‌موو به‌رپرسان پێویستییان به‌ په‌سه‌ندكردنیان هه‌یه‌ له‌لایه‌ن ئه‌نجوومه‌نی پیرانه‌وه‌ ، بۆ به‌ یاسایی كردنی به‌رنامه‌و پڕۆژه‌كانی سه‌رۆك پشتیوانیی و په‌سه‌ندكردنی ئه‌نجوومه‌نی پیران و كۆنگرێسی پێویسته‌ . هه‌رچه‌نده‌ به‌هۆی زۆرینه‌ی كۆمارییه‌كان له‌ هه‌ردوو ئه‌نجوومه‌نه‌كه‌دا ، دوو ساڵی یه‌كه‌می ده‌سه‌ڵاتی ترامپ تا راده‌یه‌ك ئاسانتره‌ ، هه‌رچه‌نده‌ ترامپ له‌ دڵی زۆرینه‌ی كۆمارییه‌كاندا خۆشه‌ویست نیه‌ بۆیه‌ نابێ ئه‌وه‌ كاریگه‌ریی نه‌بێت بۆ راگرتنی . جگه‌ له‌مانه‌ش ده‌بێ سه‌رۆك گوێ بگرێت بۆ به‌رپرسانی سه‌ربازیی و ئه‌منیی ، كه‌ كه‌سانی پیشه‌یین و بۆچوون و هه‌ڵوێسته‌كانیان له‌سه‌ر بنه‌مای پێدراوه‌ روونه‌كان به‌ پیشه‌ییانه‌ راده‌گه‌یه‌نن ، نه‌ك له‌سه‌ر بنه‌مای لایه‌نگریی سیاسیی ، بۆیه‌ سه‌رۆك له‌م كاته‌دا ده‌بێ به‌ به‌رچاو روونیی و پراگماتیانه‌ بڕیار بدات نه‌ك له‌سه‌ر بنه‌مای درووشمه‌ به‌رزه‌ فڕه‌كان و خه‌ونه‌كانی .
22. سنووری تواناكانی ئه‌مه‌ریكاو رۆڵی له‌ جیهاندا : گۆشه‌نیگای دامه‌زراوه‌ی ئه‌مه‌ریكیی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ دامه‌زراوه‌ كه‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان بریتیه‌ له‌ چه‌قی قورسایی له‌ سیستمی نێوده‌وڵه‌تیدا ، خاوه‌نی بڕیاری سه‌ره‌كییه‌ له‌م سیستمه‌دا ، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان یه‌كه‌مین هێزی گه‌وره‌ی جیهانه‌ ، به‌ڵام ئه‌مه‌ریكای ئێستا ئه‌مه‌ریكای دوای رووخانی بلۆكی كۆمۆنیستیی نیه‌ له‌ نه‌وه‌ده‌كان و سه‌ره‌تای هه‌زاره‌ی سێیه‌مدا ، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر ترامپ بیه‌وێت پارێزگاریی له‌ پێگه‌ی ئه‌مه‌ریكا بكات ، ده‌بێ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ پێدراوه‌ نوێیه‌كانی سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تیدا بكات ، به‌ له‌به‌رچاوگرتنی هێزو توانای وڵاته‌كه‌ی ، بۆ نمونه‌ ترامپ ناتوانێت بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سیاسه‌تی جه‌نگ هه‌ڵگیرساندن چونكه‌ باجه‌كه‌ی زۆر قورس و گران ده‌بێت ، له‌ سه‌رده‌می بۆشی كوڕدا ناكارایی و فه‌شه‌لی ده‌ركه‌وت ، ناشتوانێت جه‌نگی بازرگانی له‌ دژی هه‌ر وڵاتێك راگه‌یه‌نێت ، چونكه‌ سیاسه‌تی بازرگانی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا كاریگه‌ریی گه‌وره‌ی ده‌بێت له‌سه‌ر پێگه‌ی ئه‌مه‌ریكا له‌ جیهاندا ، بۆ نمونه‌ وڵاتێكی وه‌كو چین خاوه‌نی دوو تریلیۆن دۆلاره‌ له‌ به‌ڵگه‌نامه‌كانی خه‌زێنه‌ی ئه‌مه‌ریكا .
33. ململانێی باو له‌باره‌ی سیاسه‌تی كاروباری ده‌ره‌وه‌ : ململانێ له‌باره‌ی ئه‌و ستراتیژه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ پێویسته‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌یدا بیگرێته‌به‌ر ، له‌كاتی به‌شداریكردنی ئه‌مه‌ریكاوه‌ له‌ جه‌نگی جیهانیی یه‌كه‌مدا دوو بۆچوون هه‌بووه‌ ، یه‌كه‌میان : پێویسته‌ ئه‌مه‌ریكا بۆ پارێزگاریی كردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی و هاوپه‌یمانه‌كانی به‌شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ و خێرا له‌ جیهاندا بچێته‌ جه‌نگه‌وه‌ . دووه‌میش : ده‌ڵێت ده‌ستوه‌ردانی راسته‌وخۆ مه‌ترسیداره‌ ، به‌ڵكو كاریگه‌رتر و به‌ كه‌مترین مه‌ترسیی و ده‌ستوه‌ردانی ناڕأسته‌وخۆ – به‌ یارمه‌تیدانی هاوپه‌یمانه‌كانی و كاریگه‌ریی له‌ هاوكێشه‌ی هێزه‌كاندا – كاریگه‌ریی خۆی نیشان بدات . ئه‌وه‌ی له‌ بۆچوونی ترامپ و تیمه‌كه‌یدا له‌و رووه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت ، به‌رده‌وامبوونه‌ له‌سه‌ر سیاسه‌تی ئۆباما و گرتنی رێگه‌چاره‌ی دووه‌م ، له‌گه‌ڵ هه‌ندێ گۆڕانكاریی كه‌مدا ، بۆ نمونه‌ ترامپ رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌ ئیداره‌كه‌ی گوشار ده‌خاته‌ سه‌ر هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ ناتۆو ده‌ره‌وه‌یدا كه‌ بۆ پاراستنی خۆیان ئه‌ركی زیاتر بخه‌نه‌ ئه‌ستۆیان ، ئایا ئه‌مه‌ به‌ مانای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ژاپۆن و كۆریای باشوور و سعودیه‌ بۆ پاراستنی خۆیان په‌نا ببه‌نه‌ به‌ر درووستكردنی چه‌كی ئه‌تۆمیی ؟ ئایا وڵاتانی كاریگه‌ری خۆرئاوایی پشتیوانیی له‌م سیاسه‌ته‌ ده‌كه‌ن ؟ كه‌ مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌ له‌سه‌ر ململانێی چه‌كسازیی درووست ده‌كات ؟ ترامپ ده‌ڵێت ئاماده‌ی رێكه‌وتنه‌ له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ جیاوازه‌كانی ململانێكاندا له‌ ناوچه‌كانی پڕ له‌ قه‌یران و جه‌نگدا ، ئایا فه‌رمانگه‌كانی ئاسایش و به‌رگریی و سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی وڵات ئاماده‌ن له‌گه‌ڵ رووسیادا بگه‌نه‌ ئه‌و جۆره‌ رێكه‌وتنه‌ ؟ كه‌ رووسیا هه‌ڕه‌شه‌ له‌ ئاسایشی وڵاتانی هاوپه‌یمانی ئه‌مه‌ریكا ده‌كات له‌ ئه‌وروپادا ؟!
44. گۆڕاوه‌ له‌ناكاوه‌كان له‌ بارودۆخی نێوده‌وڵه‌تیدا : هه‌میشه‌ ئه‌و خاڵانه‌ له‌ به‌رنامه‌ ئاماده‌كراوه‌كانی ستراتیژیی سه‌رۆك و كۆی دامه‌زراوه‌ ده‌ستوورییه‌كانی ئه‌مه‌ریكا كاریگه‌ر نابن له‌ بڕیاری ئه‌و وڵاته‌دا ، راسته‌ ئه‌و ستراتیژانه‌ وه‌كو به‌رنامه‌ی دینامیكیی و نه‌گۆڕ كاریگه‌رییان هه‌یه‌ بۆ پێشبینیی زۆربه‌ی سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مه‌ریكا ، به‌ڵام هه‌ندێ پێشهاتی چاوه‌ڕواننه‌كراوی گۆڕاو دێنه‌ پێشه‌وه‌ ده‌بێ ئیداره‌ی ئه‌مه‌ریكا مامه‌ڵه‌ی خێرایان له‌گه‌ڵدا بكات ، وه‌كو هێرشه‌كانی 11 ی سێپته‌مبه‌ری 2001 ، قه‌یرانی ئابووریی ساڵی 2008 ، هه‌ڵگیرسانی شۆڕشه‌كانی به‌هاری عه‌ره‌بیی و قه‌یران و كێشه‌ی ئۆكرانیا . به‌ڕاستیی جۆری سه‌رۆكه‌كان و توانایان له‌ جێبه‌جێ كردنی به‌رنامه‌ رۆتینیه‌كاندا ده‌رناكه‌وێت ، به‌ڵكو له‌و كاته‌ نائاساییانه‌دا ده‌رده‌كه‌وێت ، هه‌ر بۆیه‌ شێوازی به‌ڕێوه‌بردنی ترامپ له‌وه‌دا ده‌رناكه‌وێت كه‌ سروشتییه‌ و تا راده‌یه‌ك پێشبینیی كراوه‌ ، به‌ڵكو له‌ یه‌كه‌مین قه‌یرانی گه‌وره‌ی چاوه‌ڕواننه‌كراودا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ تووشی خۆی و تیمه‌كه‌ی ده‌بێت .
55. قه‌باره‌ی ناڕه‌زایی جه‌ماوه‌ریی : سه‌رۆك بۆ چوار ساڵ هه‌ڵده‌بژێردرێت ، دۆسیه‌كه‌ی له‌ خولی دووه‌می هه‌ڵبژاردنه‌وه‌یدا ده‌كه‌وێته‌ ژێر بڕیاری ده‌نگده‌ری ئه‌مه‌ریكیی ، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌موو ئیداره‌ ئه‌مه‌ریكیه‌كان له‌ ماوه‌ی چوار ساڵه‌كه‌دا گرنگیه‌كی زۆر به‌ رای گشتیی ده‌ده‌ن ، بۆ نمونه‌ ناڕه‌زایی خه‌ڵك بوو " نیكسۆن "ی ناچار كرد بۆ كۆتایی هێنان به‌ جه‌نگی ڤێتنام و كێشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌ باشووری خۆرهه‌ڵاتی ئاسیا . گه‌رچی ترامپ یه‌كه‌مین سه‌رمایه‌داره‌ كه‌ ئه‌و پۆسته‌ی وه‌رگرتووه‌ ، به‌ڵام ناتوانێت ناڕه‌زایی جه‌ماوه‌ر له‌به‌رچاو نه‌گرێت ، ته‌نانه‌ت دوای سه‌ركه‌وتنیشی له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا له‌ هه‌ندێ شاری ئه‌مه‌ریكادا لاوانێكی زۆر و چالاكه‌ لیبراڵ و چه‌په‌كان له‌ دژی خۆپیشاندانیان ئه‌نجامدا ، گه‌رچی تا راده‌یه‌ك ئارام بوه‌ته‌وه‌ ، به‌ڵام بۆی هه‌یه‌ له‌دوای وه‌رگرتنی ده‌سه‌ڵات ده‌ست پێبكاته‌وه‌ ، به‌ تایبه‌تی ئه‌گه‌ر بیه‌وێت هه‌ندێ له‌ درووشمه‌كانی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ی جێبه‌جێ بكات ، كه‌ ئه‌وه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌مه‌ریكیی تووشی دابه‌شبوون ده‌كات .
66. تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی سه‌رۆك : تایبه‌تمه‌نییه‌كانی كه‌سایه‌تیی سه‌رۆك رۆڵێكی كاریگه‌ر ده‌بینێت بۆ دیاریكردنی سیاسه‌ته‌كانی و ئاراسته‌كانی ئیداره‌كه‌ی له‌ ماوه‌ی ده‌سه‌ڵاتیدا . سه‌رۆكێ بیه‌وێت روبه‌ڕووی كۆنگرێس ببێته‌وه‌ پێویستی به‌ توانایه‌كی تایبه‌تیی هه‌یه‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی رای گشتیی ، زیاتر له‌و سه‌رۆكه‌ی كه‌ بیه‌وێت گفتوگۆ بكات ، هه‌موو سه‌رۆكه‌كان – كه‌ له‌ كاتی هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردندا په‌نایان بۆ زێده‌ڕۆیی بردووه‌ - ناچار بوون كه‌ پاشه‌كشه‌ بكه‌ن له‌و به‌ڵێنانه‌ ، ترامپ كه‌ هه‌ڵمه‌تێكی جه‌ماوه‌ریی رێبه‌رایه‌تیی كرد بۆ كۆشكی سپی ، ئه‌ركی سه‌رشانی زۆر قورسه‌ ، ته‌نانه‌ت به‌ درۆ كردنیش ، بۆیه‌ زۆر ئه‌سته‌مه‌و بگره‌ موسته‌حیله‌ له‌سه‌ر ترامپ به‌ڵێنه‌كانی بۆ كردنه‌وه‌ی كانه‌ داخراوه‌كانی خه‌ڵووز و ئه‌و كارگانه‌ی كه‌ داخراون له‌به‌ر نه‌بوونی توانای كێبه‌ركێ و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی رێكه‌وتنامه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان جێبه‌جێ بكات . 
كه‌واته‌ ئه‌گه‌ر سه‌رۆك و تیمه‌كه‌ی به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌و بنه‌مایانه‌ی سه‌ره‌وه‌ كار بكه‌ن ، نه‌ك هه‌ر ناوخۆی وڵاته‌كه‌ تووشی قه‌یرانی سیاسیی و ئه‌منیی و ئابووریی و كۆمه‌ڵایه‌تیی ده‌كه‌ن ، به‌ڵكو ئه‌و رۆڵه‌ گرنگه‌ی ئه‌مه‌ریكاش له‌ سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تیدا تووشی ئیفلیجیی ده‌بێت و جیهان تووشیی ناسه‌قامگیریی و قه‌یرانی ناوچه‌یی و جیهانیی ده‌بێته‌وه‌ .



ره‌هه‌نده‌كانی سیاسه‌تی دۆناڵد ترامپ

ئه‌ڵقه‌ی دووه‌م 
 سیاسه‌تی چاوه‌ڕوانكراوی ترامپ

ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌ پێی لێدوانه‌ جیاجیاكانی هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردن و ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی له‌ دوای هه‌ڵبژاردندا به‌ سیمای تیمه‌ كارگێڕییه‌كه‌ی " ترامپ "وه‌ دیاره‌ ، ده‌كرێ هه‌ندێ پێشبینیی بكه‌ین :
 یه‌كه‌م – پاشه‌كشه‌ له‌ هه‌ندێ درووشم : دیاریكردنی سه‌ركردایه‌تیی ئیداره‌كه‌ی هه‌موویان له‌ دامه‌زراوه‌ی باوی ئه‌مه‌ریكان ، په‌شیمان بوه‌وه‌ له‌ ده‌ركردنی 11 ملیۆن په‌نابه‌ری نایاسیی ، ئێستا ته‌نیا باسی ده‌ركردنی ئه‌وانه‌ ده‌كات كه‌ دۆسیه‌ی تاوانیان هه‌یه‌ . هه‌روه‌ها په‌شیمان بوه‌وه‌ له‌ دادگایی هێلاری كلینتۆن ، جگه‌ له‌وانه‌ش گۆڕانكاریی ژینگه‌یی به‌ پیلانێكی چین ناو ده‌بات له‌ دژی پیشه‌سازیی ئه‌مه‌ریكا . ترامپ تێگه‌یشتووه‌ ئه‌و ئێستا له‌ پێگه‌ی سه‌رۆكه‌وه‌ لێدوان ده‌دات و ناتوانێت دامه‌زراوه‌كانی وڵات هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ ، هه‌ر به‌رنامه‌و پلانێكی پێویستی به‌ یاسا هه‌یه‌و ته‌نیا خۆیشی ناتوانێت هه‌موو بڕیاره‌كان بدات ، بۆیه‌ چ بۆ ناوخۆو چ ده‌ره‌وه‌ش ده‌بێ له‌ ئاستی به‌رپرسیارێتیدا قسه‌ بكات و سیاسه‌ته‌كان جێبه‌جێ بكات . 
 دووه‌م – ئه‌وه‌ی له‌وانه‌یه‌ له‌ ناوخۆدا بیكات : به‌ تایبه‌تیی له‌ناوخۆی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا به‌ یارمه‌تی هه‌ندێ له‌ كۆنگرێس و ئه‌نجوومه‌نی پیران ، له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێ یاسا له‌ دژی موسوڵمانان و لاتینیه‌كان و ره‌شپێسته‌كان ده‌ربكات ، به‌و شێوه‌یه‌ش خۆی وه‌كو پارێزه‌ری به‌رژه‌وه‌ندیی سپی پێستی ئه‌نگلۆساكسۆنیی پرۆتستانت نیشان بدات ، كه‌ ئه‌وان خۆیان به‌ خاوه‌نی راسته‌قینه‌ی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌زانن ، كه‌ ئه‌مه‌ مه‌ترسیی گه‌وره‌ له‌سه‌ر ئاشتیی كۆمه‌ڵایه‌تیی و زیندووبوونه‌وه‌ی ره‌گه‌زپه‌رستیی هه‌یه‌ له‌و وڵاته‌دا ، كه‌ هه‌ر نه‌ك بۆ ناوبانگی وڵاته‌كه‌ به‌ڵكو كاریگه‌ریی ده‌ره‌كیشی ده‌بێت بۆ سیاسه‌تی ئه‌مه‌ریكا ، باراك ئۆباما له‌ وتاری مالئاواییدا به‌ڕاشكاویی رایگه‌یاند كه‌ "هێشتا ئه‌مه‌ریكا له‌ مه‌ترسیی زیندووبوونه‌وه‌ی ره‌گه‌زپه‌رستیی ده‌رنه‌چووه‌و تا ئێستاش بوونی هه‌یه‌". ئه‌م پیاوه‌ سپی پێسته‌ قسه‌كانی مه‌ترسیدارن و جێگه‌ی دڵنیایی نین – سه‌ره‌ڕای بوونی دامه‌زراوه‌ له‌و وڵاته‌دا – چونكه‌ له‌ كاتی جه‌نگی جیهانی دووه‌مدا سه‌دان هه‌زار ژاپۆنی ته‌نیا له‌به‌ر ژاپۆنی بوونیان كرانه‌ ئۆردووگای زۆره‌ملێ و ده‌ستبه‌سه‌ركران .
 سێیه‌م – له‌بواری سیاسه‌تی بازرگانییدا : گومان هه‌یه‌ له‌سه‌ر سیاسه‌تی ترامپ ، ئه‌و ده‌توانێت بازرگانی له‌گه‌ڵ وڵاتانی رێكه‌وتنامه‌ی " باسیفیك "دا راگرێت ، ته‌نانه‌ت ده‌توانێت ناچاریان بكات بۆ گفتوگۆو پێداچوونه‌وه‌ی ، به‌ڵام به‌ هه‌مان شێوه‌ ناتوانێت رێكه‌وتنامه‌ی " نافتا " هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ ، ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌ش بكات ده‌بێ راسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ مه‌كسیك و كه‌نه‌دا گفتوگۆ بكات ، به‌ڵام ده‌كرێ له‌م قۆناغه‌دا بۆ راگرتنی چین گوشاره‌كانی بۆ سه‌ر ئه‌و وڵاته‌ زیاتر بكات ، كه‌ نه‌ك بازرگانیی به‌ڵكو مه‌سه‌له‌ ستراتیژییه‌كانیش بگرێته‌وه‌ ، هه‌روه‌كو ترامپ به‌ ته‌له‌فۆنی له‌گه‌ڵ سه‌ركردایه‌تی تایواندا ئاماژه‌ی به‌م سیاسه‌ته‌ داوه‌ .
 چواره‌م – سیاسه‌ته‌كانی ترامپ له‌گه‌ڵ رووسیادا : له‌باره‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی ئیداره‌ی ترامپ به‌ رووسیاوه‌ بۆی هه‌یه‌ مامه‌ڵه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ ئه‌و وڵاته‌دا بكات له‌سه‌ر ئۆكرانیاو سووریا ، هه‌روه‌ها بۆی هه‌یه‌ به‌شێك له‌ سزاكانی سه‌ر رووسیا كه‌م بكاته‌وه‌ ، به‌ڵام زۆر دووره‌ رێگه‌ بدات رووسیا هه‌ڕه‌شه‌ له‌ وڵاتانی باڵتیك بكات ، ئه‌گه‌ری زۆره‌ كه‌ ئه‌مه‌ریكا به‌رنامه‌ی بڵاوكردنه‌وه‌ی سوپه‌ری‌ مووشه‌كی خۆی له‌ خۆرهه‌ڵاتی ئه‌وروپادا رابگرێت ، به‌ڵام ناشتوانێت هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌وروپای به‌ ته‌نیا به‌جێ بهێڵێت ، به‌ڵام كاتێ ترامپ به‌ڵێن ده‌دات به‌ زیادكردنی بودجه‌ی به‌رگریی ، بۆ زیاتر پاراستنی سه‌روه‌ریی هێزه‌ چه‌كداره‌كانی ئه‌مه‌ریكا ، ئه‌مه‌ پۆتین خۆشحاڵ ناكات ، چونكه‌ نه‌ رووسیا ئه‌و توانا داراییه‌ی هه‌یه‌ به‌رنامه‌یه‌كی به‌رانبه‌ر جێبه‌جێ بكات ، نه‌ ته‌كنه‌لۆژیای ئه‌مه‌ریكاشی هه‌یه‌ بۆ ئه‌و بواره‌ . جگه‌ له‌وه‌ش ترامپ داوای زیادكردنی بودجه‌ی ئه‌ندامانی ناتۆ ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی كه‌مێ قورسایی له‌سه‌ر ئه‌ستۆی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان كه‌م بكاته‌وه‌ ، بۆیه‌ زۆر دووره‌ ناتۆ له‌م قۆناغه‌دا نه‌ له‌ناوخۆو نه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌یدا رێگه‌ بدات به‌ پێشبڕكێی ئه‌تۆمیی به‌ بیانووی خۆپاراستنی هاوپه‌یمانه‌كان له‌ مه‌ترسییه‌ ده‌ره‌كیه‌كان ، وه‌كو ژاپۆن و كۆریای باشــوور و سعودیه‌ .
نووسه‌ری ئیسرائیلیی ( یوری سفیر ) ده‌ڵێت : به‌ بۆچوونی خۆم له‌ ساڵی 20177 دا ژێرخانی نێوده‌وڵه‌تیی له‌ نێوان پۆتین و ترامپدا بۆ دووته‌وه‌ره‌یی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ، دوانه‌یه‌كی‌ نامۆ له‌ سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تیدا ، دیالۆگ له‌ نێوانیاندا له‌سه‌ر بنه‌مای به‌رژه‌وه‌ندیی هاوبه‌ش به‌ڕێوه‌ ده‌چێت . 
 پێنجه‌م – له‌ خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا : به‌ پێی سیاسه‌ته‌ راگه‌یه‌نراوه‌كانی ترامپ و تیمه‌كه‌ی ، سه‌قامگیریی ئه‌منیی له‌پێشتره‌ له‌ دیموكراسیی و مافی مرۆڤ ، واته‌ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان په‌یوه‌ندیی باشی له‌گه‌ڵ رژێمی كوده‌تای سیسیی دا ده‌بێت ، سه‌قامگیریی له‌ ســووریا به‌لای ئه‌مه‌ریكاوه‌ گرنگتره‌ له‌ سه‌رخستنی به‌ها مرۆییه‌كان ، باوه‌كو به‌ مانه‌وه‌ی به‌شار ئه‌سه‌دیش كۆتایی بێت ، دژایه‌تیی ته‌وژمی ئیسلامیی له‌ ناوچه‌كه‌دا له‌ سیاسه‌ته‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كانی ئه‌مه‌ریكایه‌ ، باوه‌كو ئه‌و ته‌وژمه‌ مه‌ده‌نیی و دوور له‌ هه‌ڵگرتنی چه‌ك و هۆكاره‌كانی تووندوتیژیی بێت ، به‌ تایبه‌تی پارته‌ سونییه‌كانی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست . ئه‌مه‌ریكا یارمه‌تی سه‌ربازیی و سیاسیی حكومه‌تی عێراقیی زیاتر ده‌كات بۆ جه‌نگی دژه‌ تیرۆر و له‌وانه‌یه‌ حكومه‌تی به‌غدا بۆ مه‌به‌ستی تائیفییش به‌كاری بهێنێت . ئیداره‌ی ترامپ هه‌واڵی خراپی پێیه‌ بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌یانه‌وێت دیموكراسیی و گۆڕان له‌م ناوچه‌یه‌دا ئه‌نجام بده‌ن . ته‌نانه‌ت ترامپ رایگه‌یاندووه‌ هاوكاریی وڵاتانی كه‌نداوی فارس ده‌دات بۆ پاراستنیان له‌ هه‌ژموونی ئێران به‌و مه‌رجه‌ی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ كرێی تێچوونی ئه‌و یارمه‌تیدانه‌ی هێزه‌ ئه‌مه‌ریكیه‌كان بده‌ن . ئه‌وه‌ش گۆشه‌نیگای مرۆڤی سه‌رمایه‌داره‌ بۆ هه‌موو هاوكارییه‌ك پێشكه‌شی بكات .
 ترامپ و ئێران : قورسه‌ ترامپ بتوانێت رێكه‌وتنی ئه‌تۆمیی له‌گه‌ڵ ئێراندا هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ ، چونكه‌ رێكه‌وتنه‌كه‌ شه‌رعیه‌تێكی نێوده‌وڵه‌تیی وه‌رگرتووه‌ ، نه‌ ئه‌وروپیه‌كان و نه‌ دراوسێكانی ئێرانیش به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی رازیی نین . ئه‌وه‌ی كه‌ ترامپ ده‌توانێت بیكات نوێكردنه‌وه‌ی ئه‌و سزایانه‌یه‌ كه‌ له‌م دواییانه‌دا كۆنگرێس نوێی كرده‌وه‌ . ئه‌گه‌ر ترامپ بیه‌وێت ده‌ستی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا كورت بكاته‌وه‌ ، ده‌بێ یارمه‌تی وڵاتانی كه‌نداو بدات و میسریش ناچار بكات له‌ چوارچێوه‌ی به‌رگریی كه‌نداودا به‌شداریی ئه‌و وڵاتانه‌ بكات .
 ترامپ و توركیا : لێدوانی ترامپ و تیمه‌كه‌ی ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یانه‌وێت په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵ توركیادا چاك بكه‌نه‌وه‌ ، مه‌به‌ست له‌وه‌دا خۆشه‌ویستی ئه‌ردۆغان نیه‌ - هه‌رچه‌نده‌ ترامپ له‌ په‌یوه‌ندییه‌ ته‌له‌فۆنیه‌كه‌یدا به‌ ئه‌ردۆغانی گوت كه‌ " ئیڤانكا "ی كچی سه‌رسامه‌ به‌ كه‌سایه‌تی ناوبراوو هه‌ر ئه‌ویش هانیداوه‌ بۆ په‌یوه‌ندییه‌كه‌ - به‌ڵام ئه‌مه‌ریكا پێویستی به‌ هاوپه‌یمانێكی به‌هێزی وه‌كو توركیا هه‌یه‌ ، كه‌ پشتی پێ ببه‌ستێت له‌م ناوچه‌ پڕ له‌ قه‌یران و جه‌نگ و كێشه‌یه‌دا . له‌مه‌شدا ده‌بێ مه‌سه‌له‌ی فه‌تحوڵڵا گوله‌ن یه‌كلایی بكاته‌وه‌ ، هه‌روه‌ها وازهێنانی ئه‌مه‌ریكا له‌ ( PYD ) ی باڵی ســووریای ( PKK ) مه‌رجێكی تری توركیایه‌ ، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ش بكات هێشتا توركیا رازیی نیه‌ له‌ سیاسه‌تی ئه‌مه‌ریكا بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی ســووریا كه‌ ئاكامه‌كه‌ی مانه‌وه‌ی به‌شار ئه‌سه‌د بێت .
 ئیسرائیل و فه‌له‌ستین : ترامپ و تیمه‌كه‌ی هه‌واڵی ناخۆشیان بۆ كێشه‌ی ئاڵۆزی فه‌له‌ستین هه‌یه‌ ، نه‌ك له‌و رووه‌ی كه‌ پیاوانی ئیداره‌كه‌ی ترامپ دۆستی ئیسرائیلن ، به‌ڵكو مه‌ترسیه‌كه‌ ئه‌و هه‌سته‌ دژبه‌یه‌كه‌ دروستی ده‌كات كه‌ رایه‌ڵه‌یه‌ك له‌ نێوان پڕۆژه‌ی زایۆنیی و پیاوی سپیدا هه‌یه‌ ، بۆچوونی سپێگه‌رایی له‌ نێوه‌رۆكدا دژی ره‌گه‌زی سامیه‌ ، كه‌چی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هاوسۆزی پڕۆژه‌ی زایۆنیه‌ ، چونكه‌ ئه‌م پڕۆژه‌یه‌ ریشه‌ی خۆرئاوایی هه‌یه‌ ، به‌ڵام دژه‌ به‌ ژینگه‌ی عه‌ره‌بیی و ئیسلامیی كه‌ خه‌ونی له‌مێژینه‌ی ئه‌وانه‌ . ترامپ بۆئه‌و كێشه‌ ئاڵۆزه‌ " جارد كۆشنه‌ر "ی زاوای دیاریی كردووه‌ ، كه‌ جوله‌كه‌یه‌كی ئه‌رسۆدۆكسیی بازرگانه‌و هیچ پێشینه‌یه‌كی دیبلۆماسیی نیه‌ ، ته‌نانه‌ت به‌م كاره‌ گومان ده‌كرێت له‌وه‌ی ترامپ به‌رنامه‌ی زیندووكردنه‌وه‌ی گفتۆگۆی نێوان ئیسرائیل و فه‌له‌ستینیه‌كانیشی هه‌بێت . به‌ تایبه‌تی دوای ئه‌وه‌ی به‌ڵێنیداوه‌ به‌ گوێزانه‌وه‌ی باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مه‌ریكا له‌ ته‌لئه‌بیبه‌وه‌ بۆ قودس . 
له‌دوای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن وڵاتانی جیهانه‌وه‌ به‌ كۆنگره‌ی ئاشتیی پاریس گوشار خراوه‌ته‌ سه‌ر ئیسرائیل بۆ زیندووكردنه‌وه‌ی گفتوگۆی ئاشتیی له‌گه‌ڵ فه‌له‌ستینیه‌كاندا ، بنیامین ناتانیاهۆ به‌ ئاماژه‌ به‌م قۆناغه‌ی هاتنی ترامپ رایگه‌یاند : " ده‌بێ ئه‌وه‌ بڵێم له‌ڕاستیدا ئه‌م كۆنگره‌یه‌ بریتیه‌ له‌ دوا له‌رزین و كۆتاییه‌كانی جیهانی دوێنێ و سبه‌ینێ زۆر جیاواز ده‌بێت ، كه‌ زۆر نزیكه‌ " . ته‌نانه‌ت له‌لاپه‌ڕه‌كه‌ی له‌ تویته‌ردا ئه‌و كۆنگره‌یه‌ به‌ پیلانی فه‌ره‌نساو فه‌له‌ستینیه‌كان ده‌زانێت بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئاشتی گاڵته‌جاڕیی و بێ ســوود !!



ره‌هه‌نده‌كانی سیاسه‌تی دۆناڵد ترامپ
ئه‌ڵقه‌ی سێێه‌م
قورسایی كورد له‌ ترازووی ترامپ دا
بۆ ده‌ستكه‌وتنی وه‌ڵامی ئه‌و ناونیشانه،‌ ده‌بێ بۆ پێگه‌ی مێژوویی و ســــتراتیژیی كورد له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكادا بگه‌ڕێین ، كه‌ مه‌خابن له‌ زۆرینه‌ی ره‌های قۆناغه‌كاندا ئه‌و زلهێزه‌ وه‌كو كارتێكی گوشــــــار كوردو شۆڕش و هیواكانی به‌كار هێناوه‌ ، ئه‌مه‌ ته‌نیا تۆمه‌تێكی یه‌كلایه‌نه‌ نیه‌ ، به‌ڵكو نێوه‌رۆكی راپۆرته‌كه‌ی لیژنه‌‌ی پایك به‌ڕوونیی ئاماژه‌ی به‌وه‌ كردووه‌ كه‌ كورد وه‌كو كارت بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی شای هاوپه‌یمانیان به‌كار هێنراوه‌و دوای رێكه‌وتنی جه‌زائیریش هیچ هه‌وڵێك نه‌دراوه‌ كه‌ كوردو حكومه‌تی عێراق رێك بخه‌ن و بگه‌نه‌ رێگه‌ چاره‌یه‌ك ، ته‌نانه‌ت له‌رووی مرۆییشه‌وه‌ كار نه‌كراوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی حكومه‌تی به‌عس تۆڵه‌ له‌ كورد نه‌كاته‌وه‌ . 
هۆكاری ئه‌وه‌ی گه‌لی كورد له‌ پارچه‌كانی كوردستاندا به‌م ئاكامه‌ تراژیدییه‌ گه‌یشتووه‌ ، تاوانی رێكه‌وتنامه‌ی شوومی سایكس – پیكۆ و دابه‌شكردنیه‌تی به‌سه‌ر وڵاتانی تری نه‌ته‌وه‌ییدا ، كه‌ چه‌ندین سیستمی دیكتاتۆریی و ناسیۆنالیستیی ره‌گه‌زپه‌رست به‌ڕێوه‌یان بردووه‌ ، دواجار جیۆپۆلۆتیكی كوردستانیش به‌شێوه‌یه‌كی‌ داخراوه‌ ، كه‌ هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ی به‌و شێوه‌یه‌ن و سنووریان به‌ ده‌ریاوه‌ نیه‌، ئه‌گه‌ر سه‌ربه‌خۆش بن هه‌ست به‌ بێهێزیی ده‌كه‌ن ، چ بگاته‌ ئه‌م حاڵه‌ته‌ی كوردستان !!
ئه‌مه‌ریكاو كورد :
هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ دوای ئینگلیزو فه‌ره‌نسیه‌كانه‌وه‌ ئاشنا بووه‌ به‌ خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و كورد ، به‌ڵام له‌ كۆنگره‌ی ئاشتیی پاریسدا وه‌كو زلهێزێكی جیهانیی ده‌ركه‌وت و راسته‌وخۆ كاریگه‌رییه‌كانی له‌سه‌ر سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تیی ده‌ركه‌وتن ، به‌ڵێنه‌كانی سه‌رۆك وڵسن بۆ پێدانی سه‌ربه‌خۆیی به‌ گه‌لانی قه‌ڵه‌مڕه‌وی عوسمانیی له‌ دوای جه‌نگه‌وه‌ ، هیوایه‌ك بوو بۆ گه‌لی كورد ، بۆیه‌ سیاسه‌تمه‌دارو رۆشنبیرانی كورد زۆریان هه‌وڵدا ســـــوود له‌و به‌ڵێنانه‌ وه‌ربگرن و گه‌لی كورد ببێته‌ خاوه‌نی قه‌واره‌ی خۆی ، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای به‌ڵێنه‌كانی سیڤه‌ر بۆ پێكهێنانی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ ، خۆرئاواییه‌كان پشتیوانییان له‌ سته‌مكارییه‌كانی مسته‌فا كه‌مال و حكومه‌تی نوێی پاشایه‌تیی له‌ عێراق كردو هیواو ئاواته‌كانی كوردیان خه‌ڵتانی خوێن كرد و بۆ ماوه‌ی 80 ساڵ گه‌لی كوردیان تووشی ده‌یان تراژیدیای دڵته‌زێن و قڕكردن كرده‌وه‌ .
ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ نێوان هه‌ردوو جه‌نگی جیهانیی یه‌كه‌م و دووه‌مدا ته‌نیا بۆ به‌هێزكردنی پێگه‌ی خۆی كاری كرد ، ئه‌ویش به‌ یارمه‌تیدانی دیكتاتۆرانی هاوپه‌یمانی له‌ ناوچه‌كه‌داو سه‌ركوتكردنی گه‌لانی ژێر ده‌سته‌ ، له‌دوای جه‌نگی دووه‌میش كه‌ جیهان تووشی جه‌مسه‌رگیرییه‌كانی جه‌نگی سارد بوه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ریكا هه‌مان سیاسه‌تی گرته‌به‌رو ئازادیی و سه‌روه‌ریی و مافی مرۆڤی گه‌لانی ژێرده‌سته‌ی كرده‌ قوربانیی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ سیاسییه‌كانی ، كه‌ گه‌لی كورد ده‌ركه‌وتووترین نمونه‌یه‌ له‌ خیانه‌تی ئه‌مه‌ریكا به‌ به‌ها دیموكراسیی و مرۆییه‌كان كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تیی ساڵانێكه‌ گوێی جیهانیان پێ كه‌ڕ كردووه‌ .
دیارترین نمونه‌ی به‌قوربانیی كردنی كورد له‌ لایه‌ن ئه‌مه‌ریكاوه‌ شۆڕشی ئه‌یلوله‌ ، كه‌ راپۆرتی لیژنه‌ی پایك – كه‌ لیژنه‌یه‌ك بوو كۆنگرێسی ئه‌مه‌ریكا پێكیهێنابوو بۆ به‌دواداچوونی رووداوه‌كانی ناوچه‌كه‌ - زۆر به‌جوانیی باسی به‌رپرسیارێتیی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌كات له‌ تێكشكاندنی شــــۆڕشه‌كه‌دا ، كه‌ له‌ راپۆرته‌كه‌دا هاتووه‌ : " بێگومان هه‌ریه‌كه‌ له‌ سه‌رۆك و دكتۆر كیسنجه‌رو شای ئێران هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هیوایان وابوو كه‌ شوێنكه‌وتووه‌كانمان ( مه‌به‌ستی شۆڕشگێڕانی كورده‌ ) سه‌رنه‌كه‌ون " ، دواتر ده‌ڵێت : " پێیان باش بوو كه‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌كان به‌رده‌وام بن له‌ جه‌نگدا به‌ شێوه‌یه‌كی گونجاو بۆ داچۆڕاندنی توانای وڵاتی درواسێی هاوپه‌یمانه‌كه‌مان ( كه‌ مه‌به‌ستی عێراقه‌ ) " به‌ڵام " شوێنكه‌وتوانمان له‌م سیاسه‌ته‌ ئاگادار نه‌كرانه‌وه‌ ، به‌ڵكو زیاتر هاندران له‌سه‌ر جه‌نگ و كوشتار ، ته‌نانه‌ت به‌ پێوه‌ره‌كانی جه‌نگی نهێنیی ، ئه‌م ره‌فتاره‌مان نه‌ جێگه‌ی قبوڵه‌و نه‌ مه‌عقوله‌ " . راپۆرته‌كه‌ هۆكاری ئه‌م به‌كارهێنانه‌ی كورد وه‌كو كارتی گوشار ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی " ئه‌گه‌ر ئیداره‌ی ئه‌مه‌ریكیی پشتیوانیی له‌بۆچوونی شا نه‌كردایه‌ ، له‌وانه‌بوو كورده‌كان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی ناوه‌ندیدا بگه‌شتنایه‌ته‌ چاره‌سه‌رێك ، به‌و شێوه‌یه‌ش ئه‌ندازه‌یه‌ك له‌ ئۆتۆنۆمییان ده‌ستده‌كه‌وت و خۆیان له‌ خوێنڕێژیی ده‌پاراست ، به‌ڵام كورده‌كان درێژه‌یان به‌جه‌نگداو هه‌زاران قوربانییان پێشكه‌ش كردو 200 هه‌زار په‌نابه‌ریشیان سه‌رگه‌ردان بوون " . هۆكاری ئه‌م سیاسه‌ته‌ نامرۆڤانه‌یه‌ی ئیداره‌ی ئه‌مه‌ریكاش به‌ڕوونیی له‌ یاداشته‌كانی كیسنجه‌ردا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ده‌ڵێت : به‌ڕاستی شا به‌لای ئێمه‌وه‌ یه‌كێك بوو له‌ سه‌ركرده‌ كه‌م وێنه‌كان له‌ دڵسۆزیی و هاوپه‌یمانیدا ، كه‌ جوان له‌ دۆخی جیهان تێده‌گه‌یشت و شرۆڤه‌یان ده‌كرد ، به‌ تایبه‌تی بۆ ئه‌وه‌ی ده‌گوزه‌را له‌ ناوچه‌كه‌دا .
بۆیه‌ حكومه‌ته‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كان تا داگیركردنی كوه‌یت له‌لایه‌ن رژێمی عێراقه‌وه‌ ، به‌رده‌وام هه‌مان سیاسه‌تی رابردوویان هه‌بووه‌ ، ته‌نانه‌ت له‌ كاتی كیمیاویی و ئه‌نفالیشدا ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌ زاری سه‌رۆك " ریگان "ه‌وه‌ رایگه‌یاند : ئه‌وان نایانه‌وێت رژێمی سه‌دام له‌ به‌رانبه‌ر ئێرانه‌وه‌ بێهێز بكه‌ن !!
ته‌نانه‌ت له‌كاتی شه‌ڕی كوه‌یتدا بۆشی باوك داوای له‌ گه‌لانی عێراق كرد راپه‌ڕن ، به‌ڵام له‌ دوای راپه‌ڕینیان پشتی تێكردن و به‌شێوه‌یه‌كی دڕندانه‌ سه‌ركوتكران ، ئه‌گه‌ر گوشاره‌كانی رای گشتیی و میدیا نه‌بوایه‌ كه‌ كۆچی ملیۆنیی كوردیان بۆ جیهان گوێزایه‌وه‌ ، ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا ئاماده‌ نه‌بوو نه‌هامه‌تیه‌كانی كورد به‌ هه‌ند وه‌ربگرێ ، به‌ڵام له‌ژێر گوشاری نێوده‌وڵه‌تیدا ناچار بوو كار بكات بۆ پشتیوانیی له‌ بریاری 688 ی ئه‌نجوومه‌نی ئاسایش بۆ سه‌پاندنی ناوچه‌ی دژه‌فڕین و هێمن بۆ پاراستنی كورد ، دوای ئه‌وه‌ تا داگیركردنی عێراقیش له‌ 2003 دا ، ئه‌مه‌ریكا ته‌نیا وه‌كو حاڵه‌تێكی مرۆیی مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ كێشه‌ی كورددا كردووه‌ ، تا ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت ئه‌مه‌ریكا به‌ فه‌رمیی له‌گه‌ڵ یه‌كپارچه‌یی خاكی عێراقدایه‌ ، بۆیه‌ نه‌ رازییه‌ به‌ فرۆشتنی سه‌ربه‌خۆی نه‌وت و نه‌ پشتیوانیی له‌ ریفراندۆم و مافی چاره‌نووسی كورد ده‌كات . 
كوردو هه‌ڵه‌ مێژووییه‌كان :
هه‌ڵه‌كانی سیاسه‌تمه‌دارانی كورد زۆرن و له‌ ژماره‌ نایه‌ن ، به‌ڵام به‌كورتیی ئاماژه‌ به‌ چه‌ند دیارده‌یه‌كیان ده‌ده‌ین :
1. به‌درێژایی مێژووی دیبلۆماسیه‌تی كورد ، هه‌میشه‌ سیاسه‌تمه‌داران و رێبه‌رانی كورد تێنه‌گه‌یشتوون له‌ حه‌قیقه‌تی مامه‌ڵه‌ی خۆرئاواو خۆرهه‌ڵات له‌گه‌ڵ شۆڕش و نه‌ته‌وه‌ی كورددا ، ئه‌وان به‌ پێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ ئه‌م نه‌ته‌وه‌یه‌دا ده‌كه‌ن ، واته‌ ئه‌وان له‌ كوێدا به‌رژه‌وه‌ندییان خواستی وه‌كو كارتێك به‌كاری ده‌هێنن ، به‌ڵام رێبه‌رانی كورد به‌دیدی ئه‌خلاقیانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ سیاسه‌ت و دیبلۆماسیه‌تدا ده‌كه‌ن ، بۆیه‌ هه‌میشه‌ گه‌له‌كه‌مان تووشی هه‌ڵدێرو نه‌هامه‌تیی ده‌كه‌ن . بۆ نمونه‌ وڵاتی وا هه‌بوو ته‌نیا به‌ په‌نجا سه‌رباز به‌شداریی له‌ پرۆسه‌ی داگیركردنی عێراقدا كرد ، به‌ڵام ده‌سكه‌وتی له‌ كورد زیاتر بوو له‌و جه‌نگه‌دا – ئه‌ڵبه‌ته‌ من باسی ئه‌و دزیی و جه‌رده‌یی و ده‌سكه‌وته‌ مادییانه‌ ناكه‌م كه‌ رێبه‌رانی كورد له‌ به‌غدا ده‌ستیان كه‌وت ، به‌ڵكو باسی ده‌ستكه‌وتی نه‌ته‌وه‌یی ده‌كه‌م كه‌ سفر بوو – ئه‌وه‌ش نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ رێبه‌رانی كورد بڕوایان وابوو ماده‌م ئێمه‌ ده‌بینه‌ هاوپه‌یمانی بۆش له‌ جه‌نگی دژه‌ تیرۆردا ، ناكرێ ئه‌و چاوی له‌ ئێمه‌ نه‌بێت ، ئه‌مه‌ شرۆڤه‌یه‌كی ئه‌خلاقیانه‌یه‌ كه‌ له‌ فه‌رهه‌نگی ئه‌مه‌ریكاو وڵاتانی سه‌رمایه‌داریدا بوونی نیه‌ ، ئه‌وان ده‌ڵێن ماده‌م كورد خۆبه‌خشانه‌ خزمه‌تمان ده‌كات زۆر گرنگه‌ ده‌ست له‌ پشتیان بده‌ین و پێیان بڵێین ئێوه‌ قاره‌مانن و سابوون له‌ژێر پێیان بده‌ین !!
2. خوێندنه‌وه‌ی كورد بۆ قۆناغه‌ مێژووییه‌كان هه‌ڵه‌ بووه‌ ، بۆ نمونه‌ له‌ شۆڕشی ئه‌یلولدا سه‌ركردایه‌تی كورد بڕوای وابووه‌ كه‌ رژێمی شاهنشاهیی ئێران و رژێمی به‌عسیی عێراق هه‌رگیز پێك نایه‌ن ، بۆیه‌ به‌ هاندانی شای ئێران و ئه‌مه‌ریكاو ئیسرائیلیه‌كان بۆ درێژه‌دان به‌ جه‌نگ هه‌ڵخه‌ڵه‌تاوه‌ ، به‌ڵام دواجار تووشی واقیعی تاڵی هه‌ره‌سی رێكه‌وتنامه‌ی 1975ی جه‌زائیر بوه‌وه‌ . له‌ قۆناغی ئه‌مڕۆشدا هه‌مان هه‌ڵه‌ دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌ ، بۆ نمونه‌ كاتێ سیاسه‌تمه‌دارانی خۆرئاوا ده‌ڵێن پێشمه‌رگه‌و شه‌ڕڤان قاره‌مانن ، له‌ هه‌رێمی كوردستان سیاسه‌تمه‌داران شاگه‌شكه‌ ده‌بن و وا ده‌زانن ئه‌وه‌ پشتیوانیی سیاسییه‌ بۆ مافی چاره‌نووس ، له‌ باكوور خوێندنه‌وه‌ی ( PKK ) ئه‌وه‌یه‌ ماده‌م ئه‌مه‌ریكا پشتیوانی له‌ شه‌ڕڤانانی له‌ خۆرئاوای كوردستان ده‌كات له‌ دژی داعش، مانای ئه‌وه‌یه‌ له‌ باكووریش ده‌توانن كانتۆن رابگه‌یه‌نن ، بۆیه‌ له‌ ناوشاره‌كاندا سه‌نگه‌ربه‌ندییان كردو چه‌ندین ساڵی تر كوردیان بۆ دواوه‌ گه‌ڕانده‌وه‌ . نه‌ك هه‌ر له‌ خوێندنه‌وه‌ی هه‌ڵوێستی ئه‌مه‌ریكادا ، به‌ڵكو له‌ خوێندنه‌وه‌ی هه‌ڵوێستی رووسیاشدا هه‌مان هه‌ڵه‌یان دووباره‌ كرده‌وه‌ ، وایانزانی دووژمنایه‌تی رووسیاو توركیا ریشه‌ییه‌ ، بۆیه‌ بوونه‌ كارتی گوشاری ئه‌و وڵاته‌ی كه‌ هه‌ر له‌سه‌رده‌می قه‌یسه‌ریی و سۆڤێتیی و ئێستاشدا هیچ كاتێ مافی كورد – وه‌كو گه‌لێكی چه‌وساوه‌ - له‌ قامووسی ئه‌واندا نه‌بووه‌ ( ده‌توانن بۆ تێگه‌یشتن له‌و هه‌ڵوێسته‌ نامه‌ی دكتۆراكه‌ی شه‌هید فازل ره‌سوڵ بخوێننه‌وه‌ - كوردستان و سیاسه‌ السوفییت فی الشرق اڵ‌وسگ ) . لێره‌دا مه‌ودای ئه‌وه‌ نیه‌ باسی بكه‌ین ده‌نا ده‌یان نمونه‌ی زیندووی خراپ تێگه‌یشتن و خوێندنه‌وه‌ی سیاسه‌تی ناوچه‌یی و نێوده‌وڵه‌تیی هه‌یه‌ كه‌ رێبه‌رانی كوردی تووشی نه‌هامه‌تیی و شۆك كردووه‌ !!
3. كورد هه‌ر له‌ كۆنگره‌ی ئاشتی پاریسه‌وه‌ له‌وه‌ تێگه‌یشتووه‌ كه‌ هه‌بوونی لۆبی گوشارو لایه‌نگر كاریگه‌ریی گه‌وره‌ی هه‌یه‌ له‌ سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تیدا ، بۆیه‌ زۆرجار هه‌وڵیداوه‌ بۆ دروستكردنی ئه‌و جۆره‌ لۆبیه‌ ، به‌ڵام پێده‌چێت له‌مه‌شدا كه‌م ئه‌زموونیی رێبه‌رانی و هه‌ڵه‌ خوێندنه‌وه‌ی رووداوه‌كان به‌هه‌ڵه‌یدا بردبێت ، له‌ شۆڕشی ئه‌یلولدا مه‌لا مسته‌فای بارزانیی و رێبه‌رانی شۆڕش خوێندنه‌وه‌یان ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ رێكخراوی زایۆنیی و ئیسرائیل هه‌ژموونێكی گه‌وره‌یان به‌سه‌ر سیاسه‌تی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا هه‌یه‌ ، بۆیه‌ تا دۆستایه‌تیی ئیسرائیل به‌هێزتر بكه‌ن ، ئه‌مه‌ریكا زیاتر پشتیوانییان ده‌كات ، به‌ڵام ئه‌وان بێ ئاگابوون له‌وه‌ی كه‌ ئیسرائیل له‌به‌كارهێنانی كورددا مه‌به‌ستی گه‌وره‌ی هه‌بوو ، یه‌كه‌م : لێدانی سوپای به‌هێزی عێراق بۆ ئه‌وه‌ی له‌ هه‌ر جه‌نگێكدا له‌ دژی ئیسرائیل نه‌توانێت زۆر كاریگه‌رانه‌ به‌شداریی بكات ، چونكه‌ به‌هێزترین سوپای عه‌ره‌بیی خاوه‌ن ئه‌زموونی جه‌نگ بوو . دووه‌م : مه‌به‌ستی ئیسرائیل له‌ رێگه‌ی شۆڕشی كورده‌وه‌ گوێزانه‌وه‌ی زیاتر له‌ 3000 جوله‌كه‌ی ناوه‌ڕاستی عێراق بوو بۆ ئیسرائیل ، كه‌ زۆر به‌ ئاسانیی كورد ئه‌و كاره‌یان بۆ كرد . سێێه‌م : هه‌روه‌كو ئه‌مه‌ریكا ئیسرائیلیش نه‌یهێشت كورد و حكومه‌تی ناوه‌ندیی بگه‌نه‌ رێكه‌وتن ، بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر گوشار بخه‌نه‌ سه‌ر به‌غدا تا ئه‌و ئیمتیازانه‌ بداته‌ شای ئێرانی هاوپه‌یمانیان ، كه‌ كاریگه‌ریی پێگه‌ی شا و ئێران بۆ ئیسرائیل و به‌راورد كردنی له‌گه‌ڵ كورددا ناكرێت . ده‌نا ئه‌و لۆبیه‌ی كه‌ ده‌یان ساڵه‌ كۆنترۆڵی هه‌ردوو ئه‌نجوومه‌نی پیران و كۆنگرێس و پنتاگۆن و ( CIA ) و ئیداره‌ی كۆشكی سپی كردووه‌ ، چۆن به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك به‌رگرییان له‌ كورد نه‌كرد له‌ به‌رانبه‌ر رێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیردا ؟ چۆن به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ئیسرائیل مه‌لا مسته‌فای له‌ نهێنیی كۆبوونه‌وه‌كانی ئێران و عێراق ئاگادار نه‌كرده‌وه‌ ؟ له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ش سه‌رنجڕاكێش تر كیسنجه‌ری جوله‌كه‌و پشتیوانی گه‌وره‌ی ئیسرائیل نه‌ده‌كرا به‌و شێوه‌یه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ كورد بكات ، ئه‌گه‌ر كورد له‌ ترازووی ئیســـــرائیلدا نرخێكی هه‌بوایه‌ !! 
دوای ئه‌و هه‌موو نه‌هامه‌تیه‌ی كه‌ ئیسرائیل به‌سه‌ر كوردی هێنا ، تازه‌ به‌ تازه‌ بێرنارد هێنری لیڤی به‌ فیلمی پێشمه‌رگه‌ رێبه‌رانی كورد شاگه‌شكه‌ ده‌كاته‌وه‌و سه‌ریان ده‌كاته‌وه‌ به‌ كووره‌ی سیاسه‌ته‌ دۆزه‌خیه‌كانی ئیســـــرائیلدا ، ئه‌م حاڵه‌ته‌ ته‌نیا په‌یوه‌ندیی به‌ هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ نیه‌ ، به‌ڵكو زۆرینه‌ی ره‌های رێبه‌رانی عه‌لمانیی كورد ئاواته‌خوازن ئه‌فسه‌رێكی موساد سڵاوێكیان لێ بكات . ده‌نا ده‌بێ بپرسین كاتێ ئیسرائیل ئاماده‌ نیه‌ هیچ بڕیارێكی نێوده‌وڵه‌تیی بۆ هه‌بوونی ده‌وڵه‌تی فه‌له‌ستینی قبوڵ بكات ، ئایا چۆن ئه‌و پرسیاره‌ بۆ خۆی ده‌ورووژێنێ كه‌ بیه‌وێت كورد بكاته‌ خاوه‌نی ده‌وڵه‌ت؟!
ئێستاش هه‌ندێ له‌ رێبه‌رانی كورد تا خزمایه‌تی كردن و ژن و ژنخوازیی له‌گه‌ڵ لۆبی جوله‌كه‌دا چوونه‌ته‌ پێشه‌وه‌ ، حكومه‌تی هه‌رێم ساڵانه‌ ملیۆنه‌ها دۆلاری بۆ درووستكردنی ئه‌و لۆبیه‌ خه‌رجكردووه‌ ، به‌ڵام كاریگه‌ریی ئه‌و لۆبیه‌ هێشتا مایكرۆسكۆبیه‌و كه‌س نایبینێت ، چونكه‌ هه‌ر پاره‌ خه‌رجكردن مه‌رج نیه‌ ، ئیسرائیل كه‌ به‌هێزه‌ ته‌نیا به‌ توانای خۆی به‌هێز نیه‌ ، بنه‌ماڵه‌ی رۆتشێڵدو سه‌رمایه‌ زه‌به‌لاحه‌كه‌یان و كۆنترۆڵ كردنی بانك و ئابووریی ئه‌وروپاو ئه‌مه‌ریكایان له‌پشته‌ ، هه‌ركاتێ بیانه‌وێت سیاسه‌تمه‌دارێك بخه‌ن به‌ ئاسانترین شێوه‌ ده‌یكه‌ن ، بۆیه‌ خۆرئاواییه‌كان بوونه‌ته‌ نۆكه‌ریان . ئه‌رمه‌نه‌كان وڵاتی ئه‌رمینیایان بۆ دروستكراوه‌ ، كه‌ فاشیلترین وڵاته‌ له‌ رووی دیموكراسیی و ئابوورییه‌وه‌و ئه‌گه‌ر ده‌روازه‌ بۆ خه‌ڵكی وڵاته‌كه‌ بكرێته‌وه‌ هه‌مووی كۆچ ده‌كات بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات ، به‌ڵام ئه‌وه‌ سیاسه‌تی وڵاتانی یانه‌ی كاتۆلیكییه‌ كه‌ پێگه‌ی ئه‌وانی به‌هێز كردووه‌و هه‌موو درۆكانیان له‌ خۆرئاوادا كراوه‌ته‌ حه‌قیقه‌ت و به‌ڵگه‌نه‌ویست ، كه‌واته‌ بابه‌ته‌كه‌ به‌ باجدان به‌ هه‌ندێ ئه‌فسه‌رو سكرابی سیاسیی و كۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌كانی وزه‌ چاره‌سه‌ر ناكرێت و كوردستان به‌وه‌ پێگه‌ی به‌هێز نابێت ، به‌ تایبه‌تی ئه‌گه‌ر ناوخۆی وێران بێت !!
4. هه‌رێمی كوردستان له‌ ماوه‌ی 100 ساڵی رابردوودا ، هیچ كاتێ به‌ ئه‌ندازه‌ی ئه‌مڕۆ هه‌لی زێڕینی ده‌ستنه‌كه‌وتووه‌ ، له‌ ماوه‌ی 25 ساڵی رابردوودا ده‌كرا به‌ چه‌سپاندنی بنه‌ماكانی ده‌وڵه‌تی ده‌ستووریی و دامه‌زراوه‌یی ، به‌ چه‌سپاندنی بنه‌ماكانی دیموكراسیی و شه‌فافیه‌ت ، به‌ یه‌كخستنی تواناكان زه‌مینه‌ی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ ئاماده‌ بكه‌ن ، به‌ڵام له‌و ماوه‌ زێڕینه‌دا به‌حیزبیی كردنی حكومه‌ت و ژیانی گشتیی و كۆنترۆڵ كردنی ئابووریی و به‌تاڵان بردنی و به‌هه‌ده‌ردانی سامانی نه‌وه‌كانی ئێستاو داهاتوو ، كوردستانی كردۆته‌ وڵاتێكی فاشیل و به‌ سه‌ربه‌خۆیی هیچ ده‌ردێكی چاره‌سه‌ر نابێت ، به‌ڵكو نمونه‌ی كوردستان زۆر نزیكه‌ له‌ ئه‌زموونی تاڵی باشووری سودانه‌وه‌ . ئه‌وه‌تا كورد نه‌وت ده‌فرۆشێت كه‌چی زیاتر له‌ 20 ملیار دۆلار قه‌رزداره‌ ، وه‌كو بڵێی هه‌رێمی كوردستان نه‌وتی كڕیووه‌ نه‌ك فرۆشتبێتی !!
5. نه‌بوونی گوتاری نه‌ته‌وه‌یی پێگه‌ی كوردو ناوبانگی له‌ناوخۆو ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان زۆر ناشیرین كردووه‌ ، له‌ ماوه‌ی 26 ساڵی رابردوودا پارته‌ كوردییه‌كانی هه‌رچوار پارچه‌ی كوردستان نه‌یانتوانی گوتاری نه‌ته‌وه‌یی یه‌ك بخه‌ن ، چونكه‌ سه‌ركرده‌كان كراونه‌ته‌ كارێزمای پیرۆز و پێگه‌یه‌كیان پێدراوه‌ كه‌ هیچ كامه‌یان رێگه‌ ناده‌ن ئه‌و گوتاره‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی حیزبیی و ئایدیۆلۆژییه‌وه‌ بگۆڕدرێت بۆ گوتاری نه‌ته‌وه‌یی ، ته‌نانه‌ت گه‌لی كورد ئێستا خاوه‌نی چه‌ندین گوتارو ئاڵاو بیروبۆچوونی جیاوازه‌ . ئه‌مه‌ش یارمه‌تیده‌رێكی باشه‌ بۆ دووژمنان و بیانووی پێویستیان ده‌داته‌ ده‌ست كه‌ كاتێ كورد بۆ خۆی خاوه‌نی گوتار نیه‌و نازانێت چیی داوا ده‌كات ، چۆن ده‌كرێ ئه‌وان له‌ مه‌لیك مه‌لیك تر بن !!

1310 جار خوێندراوەتەوە
17/01/2017

هەموو وتارەکانی ئەم نوسەرە