Frequencies
پەخشی راستەوخۆ
خشتەی بەرنامەکان کاتەکانی بانگ
داخستن
بەرنامە کاتی پەخش دووبارە
هەواڵى سياسى 11:00 + 14:00 + 18:00 + 20:00 + 22:00 كورته‌ی هه‌واڵه‌كان + 23:00
باس و خواس 17:00، جگه‌ له‌رۆژانی پێنج شه‌ممه‌
دوانگه‌ی خه‌ڵك 17:00 ته‌نها رۆژانی پێنج شه‌ممه‌
هەواڵی وەرزشی 11:30 + 18:30 + 23:30
ئەمرۆ 10:10 شەو، جگە لە رۆژانی هەینی و شه‌ممه‌ 03:00 نیوەرۆِی رۆژی دواتر
داخستن
كاته‌كانی بانگ به‌پێی شاری هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمی كوردستان

سەرۆككۆمار و پرسی جینۆساید

عارف قوربانى

 
    
لە چەند رۆژی رابردوودا هەندێ‌ میدیای عێراقی بەبایەخەوە هەواڵی ئەوەیان بڵاوكردەوە كە پرۆژە یاسایەك لەلایەن سەرۆكایەتی كۆمارەوە لە 17ی ئاداری رابردوو ئامادەكراوە و لە رۆژی 4 ی نیسان نێردراوە بۆ پەرلەمانی عێراق و تایبەتە بە كۆمەڵكوژیی سپایكەر كە لەسەر دەستی داعش لە 12/6/2014 لە بنكەی مەشقی سپایكەر لە پارێزگای سەڵاحەدین روویدا و تێیدا 1700 كەس كوژران، بەو ئامانجەی پەرلەمانی عێراق یاسایەكی تایبەت بەو تاوانە دەربكات. 


سەرۆكایەتی كۆمار لە پرۆژە پێشنیازكراوەكەیدا داوای كردووە پەرلەمان بە یاسایەكی تایبەت كوژراوانی سپایكەر وەك شەهید هەژمار بكات. گۆڕە بەكۆمەڵەكان لە ماوەی شەش مانگدا هەڵبدرێنەوە و روفاتەكان بۆ خاوەنەكانیان بگەڕێندرێنەوە. ئەنجامدەرانی تاوانەكە سزابدرێن، مۆنۆمێنتیان بۆ دروستبكرێت تا كارەساتەكە بە زیندوویی بمێنێتەوە. قەرەبووی مادیی كەسوكاریان بكرێتەوە. هەروەها داوا لە وەزارەتی دەرەوە، دامەزراوەی شەهیدان، كۆمیسیۆنی باڵای مافەكانی مرۆڤ كراوە هەوڵەكانیان چڕ بكەنەوە بۆ ئەوەی ئەم تاوانە لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا بەجینۆساید بناسرێت و دانی پێدابنرێت.


هەرچەندە بەشێك لەو داواكارییانە لەناوخۆی عێراق لە كابینەكەی عەبادیدا جێبەجێ كراون و بڕیاری تایبەت لەبارەیانەوە دەرچووە و تەنانەت چەند وەجبەیەك لە دەستگیركراوانی داعش ئیعدام كران بە هۆكاری ئەوەی دەستیان لە كۆمەڵكوژیی سپایكەردا هەبووە. نەمزانی ئامانج لە دووبارە داواكردنەوەی ئەو داخوازیانە چین، بەڵام بینینی پرۆژەكە رایكێشام بۆ ئەوەی چەند سەرنجێك بخەمەڕوو. 
  


پێش هەرشتیش لێرەوە سوپاسی دكتۆر بەرهەم دەكەم كە لە نزیك بە دوو دەیەی رابردوودا، ئەو سەردەمانەی ئەو لە عێراق و لە كوردستان بەشێك بوو لە دەسەڵاتی جێبەجێكردن، هەر بیرۆكە و پێشنیاز و پرۆژە و داواكارییەكم دەربارەی پرسی ئەنفال و گۆڕی بەكۆمەڵ پێشكەش كردبێت، هیچی نەگەڕاندووەتەوە و هەمووی جێبەجێ كردووە. وەك ئەمانەتێكی مێژوویی هەمووشیم بە تۆمار و بەڵگە لای خۆم پاراستووە. هەر لە پێشنیازی بڕینەوەی مووچە بۆ وارسی قوربانیانی جینۆساید، ئیمتیازی تری جۆراوجۆر بۆ منداڵ و خوێندكاری نەوەی ئەنفالكراوان و دامەزراندنیان لە دامەزراوە دەوڵەتییەكانی كوردستان. لە پێش و سەروبەندی كەوتنی سەدام لە دروستكردنی لیژنەی گەڕان بەدوای چارەنووسی ئەنفالكراوان و دۆزینەوەی گۆڕەبەكۆمەڵەكان، لە هەڵدانەوەیان و هێنانەوەی روفاتەكانیان بۆ كوردستان، لە دروستكردنی مۆنۆمێنت، لە بەسەركردنەوەی كەسوكاریان لە خۆشی و ناخۆشییەكانیاندا. جارێكی تریش جێگەی سوپاسە كە لەو رووەوە پیاوێكی بە ئینساف بووە و لە دەیان دانیشتنی جیاوازدا گوتوویەتی من قەرزاری عارفم ئەو خزمەتانەی پێ كردووم كە ئێستا بۆم بوون بە شانازی.
  


سەرباری ئەو كارانە كە زۆرجار بۆ من و بۆ دكتۆر بەرهەمیش دەبوون بە سەرئێشە و رووبەڕووی رەخنە دەكراینەوە كە فەزڵی ئەنفالمان داوە بەسەر پرس و بابەتەكانی تردا، بەڵام خۆم بە شایستەی لۆمەكردن دەزانم لەبەر ئەوەی زوو باوەڕم لادروست بوو كە ئیتر ئەو رێچكەی خزمەتە لای دكتۆر بەرهەم بووە بە قەناعەت و لە داهاتووی ژیانیدا لە هەر ئاست و پێگەیەكدا بێت، خزمەتكردن بە كەیسی جینۆسایدی میللەتەكەی، كاری لەپێشینەی دەبێ‌. بەڵام ئەزموونی ئەم شەش مانگەی لە پۆستی سەرۆك كۆماریدا كە پێگەیەكی زۆر گرنگ بوو بۆ برەودان بەو خزمەتانەی پێشتری و دەیتوانی ئەو دۆزە لە ناوخۆ و لە ئاستی نێودەوڵەتی بگەیەنێت بە ئاستێكی زۆر لەپێشتر، هەروەها پێشكەشكردنی ئەم پرۆژە یاسایە لەبارەی سپایكەرەوە پێش ئەوەی بۆ شنگالی بكات، ئەوەی بۆ سەلماندم كە یان من هەڵە بووم، یان وەك چۆن پێشتر نزیكیی ئێمە و خەمی ئێمە یارمەتیدەری بووە لەو سەروەرییانەی بۆ خۆی تۆماری كردووە، ئێستاش نزیكەكانی و خەم و ئەولەویەتی بازنەكەی دەورێتی كە ئەو پرسەی لا فەرامۆش كردووە.


ئێمە لە دكتۆر بەرهەم چاوەڕوانی ئەوە بووین كە بەهەمان شێوەی ئەو داخوازیانەی بۆ سپایكەری كردووە، لەو شەش مانگەی رابردوودا بۆ كەسوكاری قوربانیانی كوردستانیشی بكردایە. هێشتا بەشی هەرە زۆری روفاتی ئەنفالەكان لە سەماوە و لە عەرعەر و زۆر ناوچەی تری عێراقدان و زانیاری و شایەتحاڵی زۆر هەن تایبەت بەشوێنی گۆڕەبەكۆمەڵەكان، كەسوكاریان زۆربەیان لە چاوەڕوانیدا سەریان نایەوە، ئومێدی من ئەوە بوو سەرۆك كۆمار هاوشێوەی جارانی یارمەتیدەر بێت لەوەی ئەو ئێسك و پروسكانەش بهێنرێنەوە بۆ كوردستان. دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق بڕیاری لە قەرەبووكردنەوەی كەسوكاری كۆمەڵكوژییەكانی كوردستان داوە و بەغدا پابەند نابێت بەو ئیلتیزامە ئەخلاقی و یاساییەوە، بەهیوا بووم ئەولەویەتی كارەكانی فەخامەتی سەرۆك كۆمار ئەوە بێت كەسوكاری جینۆسایدكراوانی كوردیش قەرەبوو بكرێنەوە، وەك چۆن دەیەوێ‌ بۆ قوربانیانی سپایكەری بكات. 


ئەو شەش مانگەی جەنابیان بوون بە سەرۆك كۆمار یادی دوو جینۆسایدی كورد تێپەڕین (هەڵەبجە و جینۆسایدی فەیلییەكان)، سەرۆكایەتی كۆمار هیچ حزورێكی نەبوو. لە ساڵڕۆژی هەڵەبجەدا لە سلێمانی بوو، تووشی شۆك بووم كە نەهاتە هەڵەبجە. ئەو پێشتر تاكە كەس بوو جەژنی لەناو كەسوكاری ئەنفالكراوان دەكرد، لە كاتێكدا چوونی ئێستای وەك سەرۆك كۆمار بایەخی بۆ كەڵەكەبوونی خزمەتەكانی پێشووتری زۆرتر دەبوو بۆ خۆی و بۆ هەڵەبجەش. كەچی لەو هەفتەیەدا بردیانە مووسڵ و ئەنجامەكەیمان بینی چی چنییەوە. ئێستاش پێش شنگال و كوردە فەیلییەكان پرۆژە بۆ سپایكەر پێشكەش دەكات. راستە ئەو سەرۆك كۆمارە و ئەركەكەی وای لێدەخوازێت بە دیدێكی عێراقیانەوە مامەڵە لەگەڵ هەموو پرس و بابەتەكان بكات، بەڵام ئەی ئێمەش گوایە عێراقی نین؟ 




 


كێشەی گەورەی بەردەم بە جینۆسایدناسینی تاوانەكانی داعش لە شنگال و ناوچەكانی تر كە چەند هێندەی ژمارەی قوربانییەكانی سپایكەر ژن و منداڵیان كوشتووە، ئەوەیە كە عێراق وەك دەوڵەت نەچووەتە ناو ئەو پەیمانە نێودەوڵەتییەی تایبەتە بە (دادگای تاوانی نێودەوڵەتی) و تا عێراق نەبێتە ئەندام، ئەو كۆمەڵكوژیانەی لە عێراق كراون، كارێكی سەختە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بناسێنرێن. یەكێك لەو هۆكارانەی هەڵەبجە و ئەنفال و كۆمەڵكوژیی فەیلی و بارزانییەكان و پاكتاوی رەگەزی لە كەركووك، هەروەها تاوانەكانی داعش لە شنگال لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەجینۆساید ناناسێنرێن، ئەو گرفتەیە كە عێراق پەیوەست نابێت بەو رێكار و یاسا نێودەوڵەتیانەوە.


 


سەرۆك كۆمار ئەو دەسەڵاتە دەستوورییەی هەیەتی كە لە ناوەندە نێودەوڵەتییەكاندا نوێنەرایەتی عێراق دەكات، دەتوانێ‌ و ئەركەكەشی ئەوەیە بەڕێگەیەكی دیكە خزمەتی گەورە بە ناساندنی سەرجەم ئەو كۆمەڵكوژییانە بكات كە لەلایەن سەدام و داعشەوە ئەنجام دراون و بەوەش رێگە لە دووبارەبوونەوەیان بگرێت. ئەویش بە پابەندكردنی عێراق بەو رێكارە یاساییە نێودەوڵەتیانەی لەبارەی كۆمەڵكوژییەوە دەركراون. سەرۆك كۆمار بەوە دەتوانێت خزمەتی گەورە بە كۆمەڵكوژیی سپایكەر و شنگال و كۆمەڵكوژییەكانی تری دەستی سەدام بكات. 


هیواخوازم ئەوانەی كە ئێستا بە دەوری سەرۆك كۆمارەوەن، یان ئەو راوێژیان لێ‌ وەردەگرێت، وەك یادی هەڵەبجە و دەستپێكی جینۆسایدی كوردە فەیلییەكان تێپەڕین و هیچیان نەكرد، هیوادارم كەڵك لەم سەرنجانە وەرگرن بۆ یادەكانی ئەنفال و كۆمەڵكوژی بارزانییەكان و پاكتاوی رەگەزی لە كەركووك  و شنگال، ئەگەر تەنها بە رووكەشیش بێت قسەیەكیان هەبێت. چونكە چاوەڕوانیی ئێمە و خەڵكی كوردستان لە د.بەرهەم زۆر لەو رۆڵەی ئێستای زیاترە، بەتایبەتی بۆ پرسی جینۆساید.


216 جار خوێندراوەتەوە
11/04/2019

هەموو وتارەکانی ئەم نوسەرە