داخستن
بەرنامە کاتی پەخش دووبارە
هەواڵى سياسى 11:00 + 14:00 + 18:00 + 20:00 + 22:00 كورته‌ی هه‌واڵه‌كان + 23:00
باس و خواس 17:00، جگه‌ له‌رۆژانی پێنج شه‌ممه‌
دوانگه‌ی خه‌ڵك 17:00 ته‌نها رۆژانی پێنج شه‌ممه‌
ژێرخان 10:10 شه‌و، ته‌نها رۆژانی شه‌ممه‌
هەواڵی وەرزشی 11:30 + 18:30 + 23:30
ئەمرۆ 10:10 شەو، جگە لە رۆژانی هەینی و شه‌ممه‌ 03:00 نیوەرۆِی رۆژی دواتر
داخستن
كاته‌كانی بانگ به‌پێی شاری هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمی كوردستان
بەیانی 4:27
نیوه‌ڕۆ 11:54
عه‌سر 2:59
ئێواره‌ 5:48
خه‌وتنان 6:58

هاوڕێیه‌كی‌ دێرینی‌ مام جه‌لال باسی‌ مه‌جلیس‌و ژیانی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و حه‌زو خولیاو قسه‌خۆشه‌كانی‌ مام ده‌كات


له‌ دیمانه‌یه‌كی‌ تایبه‌تدا "جه‌مالی‌ حه‌كیم ئاغا، هاورێی‌ دێرینی‌ مام جه‌لال" باس له‌ ژیانی‌ تایبه‌تی‌و حه‌زو خولیاو لایه‌نی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌و مه‌جلیس و قسه‌خۆشه‌كانی‌ مام جه‌لال ده‌كات، ئەم چاوپێکەوتنە لە سەرەتای نەخۆشکەوتنی مام جەلال لە رۆژنامەی (بەیان) بڵاوبووەتەوەو هاوكاری‌ رۆژنامه‌نووس ـمان سه‌ڵاح سالار له‌گه‌ڵیدا سازیداوه‌..


ده‌قی چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ وه‌كو خۆی...

تاڵه‌بانی حه‌زی له‌ قبووڵی و ده‌نگی حه‌مه‌جه‌زا و دیلان و شیعری نالی بوو

جه‌مالی حه‌كیم ئاغا: ژیانی تایبه‌تی مام جه‌لال بۆ (به‌یان) ده‌گێڕێته‌وه‌

گفتوگۆ: سه‌ڵاح سالار

له‌ بارودۆخێكی ئاوادا كه‌ مام جه‌لال نه‌خۆشه‌ و به‌ بێهۆشی و زۆر به‌ ناڕه‌حه‌تی ڕه‌وانه‌ی وڵای ئه‌ڵمانیا كراوه‌ بۆ چاره‌سه‌ر، به‌ باشمان زانی له‌م ده‌رفه‌تدا قسه‌ له‌سه‌ر ژیانی تایبه‌تی و كۆمه‌ڵایه‌تی تاڵه‌بانی بكه‌ین و له‌ باسی سیاسه‌ت و نه‌خۆشییه‌كه‌ی دوور بكه‌وینه‌وه‌، بۆیه‌ بیرمان كرده‌وه‌ كه‌ هاوڕێیه‌كی دێرین و نزیكی تاڵه‌بانی بدوێنین، هه‌ر بۆیه‌ جه‌مالی حه‌كیم ئاغای زڕگوێزی كه‌ سه‌ركرده‌یه‌كی كۆنی یه‌كێتی و هاوڕێیه‌كی دێرینی مام جه‌لال و ئێستاش به‌رپرسی مه‌كته‌بی یاریده‌ده‌رانی مام جه‌لاله‌، بۆ دیداره‌كه‌مان ده‌ستنیشان كرد.
ئه‌و به‌و ته‌مه‌نه‌ 83 ساڵییه‌وه‌ خه‌ریكی ده‌وامی خۆیه‌تی، له‌ ژوورێك دانیشتبوو، ڕۆژنامه‌یه‌كی له‌ به‌رده‌ست بوو، لاپه‌ڕه‌یه‌كی كردبووه‌وه‌ كه‌ باسی مام جه‌لالی تێدابوو، وێنه‌ی دوكاندارێكی به‌رگدروو به‌ ناوی حسه‌ڕه‌شی خه‌یات، له‌ ژووره‌كه‌ی  هه‌ڵواسرابوو، وتی ئه‌وه‌ قاره‌مانترین پیاوی كورده‌. چاویلكه‌كه‌ی داگرت و زۆر به‌ گه‌رمی به‌خێرهێنانی كردم و وتی: من گوێم گرانه‌، ئێمه‌ به‌ تایه‌فه‌ كه‌ڕین، كه‌ چووینه‌ ته‌مه‌نه‌وه‌ كه‌ڕ ده‌بین، زاكیره‌شم ته‌واو نییه‌، ورد و به‌ ده‌نگی به‌رز پرسیار بكه‌.

به‌یان:  كه‌ی مام جه‌لالت ناسی؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: پاش دروستبوونی كۆماری كوردستان، نیشتمانپه‌روه‌ران جموجووڵیان خسته‌ ناوه‌وه‌، پاش ئه‌وه‌ی كه‌ كۆماره‌كه‌ش شكستی هێنا و له‌ عێراق حكومه‌ت ده‌ستیكرد به‌ گرتن و كوشتنی نیشتمانپه‌روه‌رانی كوردستانی عێراق، ئه‌وه‌بوو بڕیاری له‌سێداره‌دانی چوار ئه‌فسه‌ره‌كه‌ ده‌رچوو، ئێمه‌ش گه‌نج بووین و هه‌وای كوردایه‌تی دابووی له‌ كه‌لله‌مان، خه‌ڵكێكی زۆر چووینه‌ به‌رده‌می ماڵی پارێزگاری ئه‌وكاته‌ی سلێمانی و داوای ئازادبوونی چوار ئه‌فسه‌ره‌كه‌مان ده‌كرد، كه‌ ئه‌وان بڕیاریان دابوو بۆ به‌یانییه‌كه‌ی له‌سێداره‌یان بده‌ن، پارێزگار (موته‌سه‌ڕیف)ی ئه‌و كات هاته‌ ده‌ره‌وه‌ و وتی "من قسه‌كانتان ده‌گه‌یه‌نم به‌ ده‌وڵه‌ت". به‌ڵام به‌یانی ئه‌و چوار قاره‌مانه‌یان له‌ سێداره‌ دابوو، ته‌رمی دوانیان كه‌ محه‌مه‌د قودسی و مسته‌فا خۆشناو بوون، هێنایه‌وه‌ بۆ سلێمانی، ئیتر خۆپیشاندانی توند له‌ سلێمانی ده‌ستیپێكرد، باشم له‌ بیره‌ حه‌مه‌ساڵح دیلانی شاعیر له‌ پێشه‌وه‌ شیعری ده‌خوێنده‌وه‌ و ئێمه‌ش بۆمان ده‌سه‌نده‌وه‌، ئه‌م شیعره‌ی به‌ گۆرانی ده‌وته‌وه‌:
ڕۆژی گریان و ماته‌مه‌، عاله‌م دڵی پڕ له‌ غه‌مه‌، ڕووی ئاسمان هه‌ور و ته‌مه‌، بۆ جوانه‌مه‌رگانی وه‌ته‌ن. وه‌ته‌ن ده‌روونی له‌ت له‌ته‌، گیراوی داوی نه‌گبه‌ته‌، خه‌و خۆراكی میحنه‌ته‌.
ئابه‌م شێوه‌یه‌ دیلان گۆرانییه‌كه‌ی ده‌وت و ئێمه‌ش ده‌مانوته‌وه‌, له‌ كۆیه‌ش خۆپیشاندان كرابوو، مام جه‌لال وتاری توندی خوێندبووه‌وه‌، له‌و كاته‌وه‌ ناوی مام جه‌لالم بیست، به‌ڵام هێشتا نه‌بووبووین به‌ هاوڕێ، ته‌نیا ده‌مانبیست كه‌ گه‌نجێكی چالاكی به‌ قابیلیه‌تی نیشتمانپه‌روه‌ره‌، زۆر نه‌به‌رد و ئازایه‌.
ئیتر پاش ئه‌وه‌ی كه‌ پارتی شۆڕشی ڕاگه‌یاند، مام جه‌لالیش ئه‌وكاته‌ كه‌سێكی ده‌ركه‌وتووبوو، له‌وكاته‌دا من داوای بوون به‌ ئه‌ندامێتییم له‌ پارتی كردبوو، ئه‌وانیش وه‌ریانگرتبووم، هاوڕێكانم حیلمی عه‌لی شه‌ریف بوو كه‌ ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی پارتی بوو، خاڵه‌ شه‌هاب بوو، نووری ئه‌حمه‌دی ته‌ها بوو، زۆركه‌سی تر بوون، حسه‌ڕه‌شی خه‌یات هاوڕێم بوو، یه‌كێك بوو له‌ قاره‌مانه‌كانی ئه‌م میلله‌ته‌ و نموونه‌ی تێكۆشان بوو، باوه‌ڕم نییه‌ تا ئێستا دایكی كورد منداڵی له‌ حسه‌ڕه‌ش پاكتری بووبێت، ئه‌وه‌نده‌ دڵسۆزبوو ده‌توت بۆ مزگه‌وتی ده‌كات، ماڵه‌كه‌ی بووبوو به‌ جێگه‌ی شاردنه‌وه‌ی چاپخانه‌ و چه‌كی شۆڕش، ڕۆژێكیان مام جه‌لال له‌ ماڵی ئه‌حه‌ بچكۆلی خه‌یات ئیختیفابوو، ئه‌حمه‌دیش زۆر دڵسۆز و نیشتمانپه‌روه‌ر بوو، حسه‌ڕه‌ش متمانه‌ی به‌ من زۆربوو، ڕۆژێكیان هات و وتی جه‌مال مام جه‌لال حاڵی زۆر خراپه‌، وتم: بۆچی؟ وتی: ژانی كردووه‌، وتی: ڕۆشتم له‌ ژێرزه‌مینه‌كه‌ی ماڵی ئه‌حه‌ بچكۆلدا بوو، ئازاری زۆر بوو، وتم: مام جه‌لال؟ وتی: به‌ڵێ، وتم: شتێكت پێده‌ڵێم به‌ قسه‌م بكه‌، وتی: چی؟ وتم: با من بتكه‌مه‌ كۆڵ و كه‌مێك بتخولێنمه‌وه‌ به‌م ژووره‌ بچووكه‌دا، چاك ده‌بیت، وتی: جا وایه‌؟! وتم: به‌ڵێ، وتی كردمه‌ كۆڵ وكه‌مێك سووڕاندمه‌وه‌، ئیتر وتی: حسێن به‌ حه‌قی قورئان باش بووم. ئه‌وه‌ش به‌سه‌رهاتی ئه‌و حسه‌ڕه‌شه‌ بوو كه‌  خزمه‌تی زۆری هه‌بوو، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ پاش مردنی، ئیتر فه‌رامۆش كراوه‌.
بیرمان كرده‌وه‌ چۆن دكتۆرێك بێنین بۆ مام جه‌لال، به‌ نووری ئه‌حمه‌دی ته‌هامان وت، تۆ دكتۆرێك په‌یدا بكه‌، ئه‌ویش (به‌ ڕه‌حمه‌ت بێت) هه‌ستا ڕۆشته‌ لای دكتۆر قادر شاڵی و مه‌سه‌له‌كه‌ی بۆ باس كردبوو، دكتۆر قادر شاڵییش كه‌سێكی متمانه‌پێكراو بوو، وتبووی به‌سه‌ر چاو من دێم بۆ لای، به‌ڵام ئێوه‌ ژنێكیش له‌ ماڵی ئه‌حه‌ بچكۆل بكه‌ن به‌ نه‌خۆش و با له‌ ناو جێگه‌دا بكه‌وێت، كه‌ به‌ حساب من بۆ لای ئه‌و ده‌چم، ئیتر دایكی ئه‌حه‌ بچكۆلی خه‌یاتمان كرد به‌ نه‌خۆش و دكتۆر قادر هات مام جه‌لالی پشكنی و دواییش هه‌ر بۆخۆشیی چوو سه‌یرێكی ئافره‌ته‌كه‌شی كرد و ڕۆشت، ئیتر مام جه‌لالیش شكوور چاك بووه‌وه‌.
پاشان بڕیاری شۆڕش درا و چووینه‌ ده‌ره‌وه‌، مام جه‌لال یه‌كێك بوو له‌ ڕۆڵه‌ ئازا و به‌جه‌رگه‌كانی كورد، كه‌ نه‌یده‌زانی ماندووبوون چییه‌، له‌ هه‌موو كه‌س ئیشكه‌رتر و چالاكتر بوو، له‌ گه‌رمیان تا كوێستان ڕۆڵی هه‌بوو، له‌وكاته‌وه‌ تا ئێستا مام جه‌لال ئه‌و پیاوه‌ دیاره‌یه‌ كه‌ ئێستا ده‌یبینی جیهان بۆی به‌ په‌رۆشه‌ و هیوای چاكبوونه‌وه‌ی بۆ ده‌خوازن، ئێستا ئه‌و ڕه‌قه‌می قیاسیی شكاندووه‌، بڕوام پێبكه‌ له‌ مێژووی كورددا كه‌سی وا گه‌وره‌ و دیار و پاك و بێگه‌رد نه‌بووه‌، ئه‌گه‌ر لێشم قه‌بووڵ ده‌كه‌یت و به‌ موباله‌غه‌ی نازانی، له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵاتیش وێنه‌ی نییه‌. ئه‌و و عه‌لی عه‌سكه‌ری یه‌كێك بوون له‌و سه‌ركردانه‌ی له‌ شه‌ڕه‌كاندا له‌ ناو پێشمه‌رگه‌دا به‌شداریی شه‌ڕیان ده‌كرد، له‌و ئازاتر نه‌بوو، به‌ڵێ مامۆستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د مامۆستای هه‌موومان بوو، به‌ڵام ته‌مه‌نی مامۆستا له‌وه‌ ده‌رچووبوو ئێمه‌ وه‌ك پێشمه‌رگه‌یه‌ك بمانه‌وێت بێته‌ شه‌ڕه‌كانه‌وه‌.

به‌یان: له‌ ڕووی لایه‌نی سۆز و عه‌تفه‌وه‌ مام جه‌لال چۆن بوو، به‌تایبه‌ت له‌گه‌ڵ كه‌سوكار و پێشمه‌رگه‌كانیدا؟ 
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: له‌ هه‌موو كاته‌كانی ته‌مه‌نیدا شانازی به‌ پێشمه‌رگه‌وه‌ كردووه‌، به‌ شانازییه‌وه‌ ناوی پێشمه‌رگه‌ی ده‌برد، هه‌موو پێشمه‌رگه‌ش به‌ شانازییه‌وه‌ حه‌زیان ده‌كرد له‌ مام جه‌لال نزیك ببنه‌وه‌، چونكه‌ پیاوێكی موجامیل، كراوه‌، ڕووخۆش، سه‌خی ته‌بیعه‌ت، به‌ئه‌خلاق و به‌ئه‌ده‌ب بوو، هه‌موو سیفه‌ته‌كانی جوامێریی تێدابوو، ئه‌گه‌ر چی زۆرجار به‌ قسه‌شی نه‌ده‌كردین (به‌ پێكه‌نینه‌وه‌)، هه‌موو پێشمه‌رگه‌یه‌كی به‌ برای خۆی ده‌زانی، بۆیه‌ ئه‌وه‌ی نه‌بوو ڕاكات بۆ ماڵه‌وه‌ و تیره‌ و تایه‌فه‌گه‌ری دروست بكات، كه‌ پێشمه‌رگه‌ی لابوایه‌ وایده‌زانی برای خۆی لایه‌تی.

به‌یان: مام جه‌لال په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌ده‌ب و شیعردا چۆنبوو، زیاتر حه‌زی به‌ شیعری كێ ده‌كرد؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: زۆر شیعردۆست بوو، شاعیر و ئه‌دیبی زۆر خۆش ده‌ویست، شیعری زۆری له‌به‌ر بوو، چ ئه‌وه‌ی ستایشی كردبوو، چ ئه‌وه‌ی زه‌می كردبوو، هه‌ردوولایه‌نه‌كه‌ی له‌به‌ربوو، شیعری نالی پێ خۆشبوو، جارێكیان باسی نالییمان كرد و وتی "ئه‌و عه‌ره‌بییه‌ی نالی زانیویه‌تی كه‌س نه‌یزانیوه‌"، نالی خۆش ده‌ویست، سالم و فایه‌ق بێكه‌س و شاعیره‌كۆنه‌كانی خۆش ده‌ویست، گۆرانی شاعیری خۆش ده‌ویست، ته‌نیا ئه‌سه‌فی ئه‌وه‌بوو كه‌ ببوو به‌ شیوعی و دوای شیوعییه‌كان كه‌وتبوو، هه‌رچه‌نده‌ له‌مدواییه‌دا ڕه‌حه‌مه‌تییه‌كه‌ی كوڕی، واته‌ كاكه‌ ئه‌ژی گۆران بۆی باسكردم و وتی مامه‌ جه‌مال باوكم له‌ كۆتایی ته‌مه‌نیدا په‌شیمان بوو له‌وه‌ی شوێنیان كه‌وتبوو، حه‌زی به‌ كوردایه‌تییه‌كه‌ بوو، دیاره‌ شێخ ڕه‌زای تاڵه‌بانی خزمی بووه‌، شێخ ڕه‌زا له‌ گه‌وره‌ترین خانه‌واده‌ی تاڵه‌بانییه‌كان بووه‌، زیاتر ئه‌و شیعرانه‌ی پێخۆش بوون كه‌ شۆڕشگێڕانه‌ و نیشتمانپه‌روه‌رانه‌ بوون، زۆرجار شیعرم لێده‌بیست كه‌ ده‌یوته‌وه‌ و بۆ زه‌می خۆیان نووسرابوو، به‌ڵام من شیعره‌كه‌ت بۆ باس ناكه‌م، ته‌نیا ئه‌وه‌ت پێده‌ڵێم شیعره‌كه‌ زه‌می خۆیشیان بوو.
زۆر حه‌زی به‌ ده‌نگی حه‌مه‌ساڵح دیلان بوو، جارجار ئاگام لێبوو گوێی له‌ ده‌نگی عه‌به‌ی مه‌لا ده‌گرت، زۆر زۆر حه‌زی به‌ ده‌نگی حه‌مه‌جه‌زا بوو، چونكه‌ حه‌مه‌جه‌زا بۆخۆی پێشمه‌رگه‌بوو له‌گه‌ڵیدا و له‌ نزیكه‌وه‌ یه‌كتریان ده‌ناسی و گۆرانییه‌كانی حه‌مه‌جه‌زا هه‌ر بۆخۆیان شۆڕشێك بوون، مام جه‌لال زۆری خۆش ده‌ویست، تا مردیش ئاگای لێبوو، په‌یوه‌ندی پێیه‌وه‌ هه‌بوو.

به‌یان: به‌و حوكمه‌ی تۆ هاوڕێیه‌كی دێرینی ئه‌ویت و زۆرجار پێكه‌وه‌بوون، هه‌رگیز گوێت لێبووه‌ بۆخۆی له‌به‌ر خۆیه‌وه‌ گۆرانی بڵێت؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: سه‌دجارم گوێ لێبووه‌ كه‌ گۆرانی وتووه‌، منیش گۆرانییم وتووه‌، بۆڵه‌بۆڵێكمان هه‌ر لێوه‌هاتووه‌، به‌ڵێ به‌ڵی گوێم لێبووه‌ گۆرانی ده‌وت له‌به‌ر خۆیه‌وه‌.

به‌یان: ئه‌ی ده‌نگی خۆشبوو؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: به‌ پێكه‌نینه‌وه‌، كوڕه‌ نه‌وه‌ڵا ده‌نگی خۆش نه‌بوو. 

به‌یان: له‌ ڕێكخستنی ماڵدا سه‌لیقه‌ی چۆنبوو؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: كاكه‌ كه‌ی په‌رژاویه‌ته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی گوڵ و گوڵزاری ماڵ ڕێك بخات، ڕێكخستنی ناوماڵ زیاتر به‌ ژن ده‌كرێت، به‌ڵام خۆ ئه‌و ڕێگر نه‌بووه‌ له‌وه‌ی چۆن ماڵه‌كه‌ی بۆ بڕازێننه‌وه‌، گوڵ له‌ ماڵیدا هه‌بوو، هێرۆی برایم ئه‌حمه‌دیشی هێنا، ئیتر ئه‌وه‌ بوو به‌ كاری ئه‌و. 

به‌یان: ئه‌و ڕۆژه‌ی مام جه‌لال هێرۆخان بوو به‌ هاوسه‌ری، تۆ به‌شداریی شایی و زه‌ماوه‌نده‌كه‌یت كرد؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: (پاش كه‌مێك بیركردنه‌وه‌) نه‌وه‌ڵڵا له‌وێ نه‌بووم، به‌ڵام زۆرمان پێخۆشبوو، من خۆم یه‌كێك بووم له‌وانه‌ی زۆرم پێخۆشبوو كه‌ هێرۆخانی هێنا و له‌ ماڵی مامۆستا برایم ئه‌حمه‌د نزیك بوویه‌وه‌، پیرۆزباییم لێكرد و پێموت دانیشتوانی شاری ئێمه‌ش (سلێمانی) پێیان خۆشه‌.

به‌یان: سیفه‌تێكی به‌رزی مام جه‌لال خوێندنه‌وه‌ی به‌رانبه‌ری بووه‌، ده‌كرێت تۆ زانیاریی زیاترمان له‌وباره‌یه‌وه‌ بده‌یتێ؟

جه‌مال حه‌كیم ئاغا: سیفه‌تی وابوو هاوڕێی زۆر خۆش ده‌ویست، بۆ نموونه‌ حیلمی عه‌لی شه‌ریف، عومه‌ر ده‌بابه‌، عه‌لی عه‌بدوڵڵا، نووری شاوه‌یس، عه‌لی عه‌سكه‌ری، مامۆستا عوله‌ما (عه‌بدوڕڕه‌حمان زه‌بیحی)، ئه‌مانه‌ی خۆش ده‌ویستن، به‌ نیسبه‌ت ئه‌وانه‌شی كه‌ هاوبیر و هاوڕێی نه‌بوون، سروشتی وابوو هه‌ركه‌س ده‌چوو بۆلای گوێی لێده‌گرت و ڕێزی لێده‌نا، ئه‌و زۆر موجامیل بوو، ئه‌گه‌ر قسه‌كه‌شی به‌دڵ نه‌بوایه‌، چونكه‌ پیاوێكی به‌ئه‌ده‌ب بوو هه‌ر ڕێزی ده‌گرت، هه‌رچه‌نده‌ وه‌ك ئێستا نه‌بوو كه‌ كامڵ بووه‌، ئه‌وكاته‌ گه‌نج بوو، ئه‌وه‌شت بیر نه‌چێت ها، هه‌ڵچوونێكیشی هه‌بوو.

به‌یان: سه‌باره‌ت به‌ پۆشاكی خۆی، زیاتر حه‌زی به‌ چی بوو؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: ئه‌وه‌ی نه‌بوو، به‌ڵام به‌رده‌وام پۆشته‌ و په‌رداخ بوو، جامانه‌ی تازه‌ و جلی جوانی هه‌بوو، ئه‌وه‌ له‌ ماڵیشه‌وه‌ تاقانه‌بوو، بۆیه‌ هه‌میشه‌ جلی جوان و پۆشتبوو.

به‌یان: هه‌رگیز گریانت له‌ مام جه‌لال بینیوه‌، بۆ ڕووداوێك، كاره‌ساتێك گریابێت؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: به‌ خوا شتی وام لێ نه‌دیوه‌، مه‌گه‌ر بیرم چووبێته‌وه‌، هیچی وام نایه‌ته‌وه‌ یاد.

به‌یان: ئه‌و له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی ئایینی بوو، ته‌ریقه‌تیان هه‌بوو، ڕێزی چۆن بوو بۆ پیاوانی ئایینی؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: ڕێزی پیاوانی ئایینی ده‌گرت، خۆی له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی خاوه‌ن ته‌ریقه‌ت بوو، به‌ گه‌نجی به‌شداریی كۆڕی زیكری ده‌روێشه‌كانی ته‌ریقه‌ته‌كه‌ی خۆیانی كردووه‌، خۆی ده‌یوت كه‌ به‌ ده‌نگی به‌رز زیكرمان ده‌كرد و سڵاواتمان لێده‌دا و من ده‌نگم له‌ هه‌موو ده‌روێشه‌كان به‌رزتر بوو، دیاره‌ ئه‌و ڕۆژگاره‌ هه‌ر ئه‌وه‌ هه‌بوو.

به‌یان: له‌ وه‌رزه‌كانی ساڵدا كامیانی زۆر پێخۆشبوو؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: ڕاستییه‌كه‌ی من ئه‌و پرسیاره‌م لێ نه‌كردووه‌، به‌ڵام به‌ خوا هه‌موو كه‌س هه‌ر به‌هاری پێخۆشه‌!

به‌یان: ده‌ڵێن مام جه‌لال كه‌سێك بووه‌ زۆرجار تووڕه‌بووه‌، تۆ تووڕه‌ییت لێ بینیوه‌؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: به‌ڵێ تووڕه‌ ده‌بوو، زۆر عه‌سه‌بی بوو، ئه‌و نه‌رمونیانییه‌ی ئێستا هه‌یه‌تی، كه‌ هه‌مووكه‌س پێی سه‌رسامه‌، پێچه‌وانه‌ی ئه‌وسایه‌تی، نموونه‌یه‌كت نازانم بۆ باس بكه‌م، نه‌یكه‌م؟ ده‌ی با بۆت بگێڕمه‌وه‌! جارێكیان له‌سه‌ر شاخی هه‌یبه‌سوڵتان دانیشتبووین، هه‌ر له‌ خۆیه‌وه‌ ده‌ستی ڕاده‌كێشا بۆ ده‌شتی لای شاری كۆیه‌ و ده‌یوت ئه‌وه‌ كارێزه‌كه‌یه‌، ئه‌وه‌تا خۆیه‌تی، منیش وتم: ئه‌رێ ئه‌وه‌ تۆ چیته‌؟ هه‌ر ده‌ستی من ڕاده‌كێشی و ئه‌وه‌ خۆیه‌تی و نازانم ئه‌وه‌ كارێزه‌یه‌ و ئه‌وه‌ چییه‌؟ تێم بگه‌یه‌نه‌، وتی: كه‌ منداڵبووم ماڵمان له‌ گوندی كه‌لكان بوو، وتیان ده‌تبه‌ین بۆ كۆیه‌ و ده‌تخه‌ینه‌ به‌رخوێندن، كه‌ هاتین له‌ ڕێگه‌ لای ئه‌و كارێزه‌ لاماندا بۆ پشوو، چاییان لێنا و نانیان ئاماده‌ كرد، ئافره‌ته‌كان وتیان ده‌ی جه‌لال بچۆ ده‌موچاوت بشۆ، وتم: نایشۆم، وتیان ئاخر به‌زۆر پێت ده‌شۆین، وتم: هێز نییه‌ به‌ زۆر ده‌موچاوم پێ بشۆرێت، دایك و خوشك و كه‌سوكار وتیان ئاخر لێشت ده‌ده‌ین و ده‌موچاویشت پێده‌شۆرین، وه‌ڵڵا ئیتر هاتن به‌زۆر بردمیانه‌ سه‌ر كارێزه‌كه‌ و جوان ده‌موچاویان پێ شۆریم و بردمیان ڕێك له‌سه‌ر سفره‌كه‌ دایاننام و وتیان ئاوا ده‌یشۆریت، پاش كه‌مێك ڕۆشتم و ده‌موچاوم سوویی له‌ قوڕاو و هاتمه‌وه‌، وتیان ئه‌وه‌ بۆ وات كردووه‌ له‌ خۆت؟ وتم: ئه‌ی پێمنه‌وتن هێز نییه‌ به‌ زۆر ده‌موچاوم پێ بشۆرێت؟

به‌یان: حه‌زی له‌ چ جۆره‌ خوارده‌مه‌نییه‌ك بوو؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: مام جه‌لال حه‌زی له‌ خواردن هه‌بوو، به‌ كوردییه‌كه‌ی نه‌وسن بوو، قبووڵی پێخۆشبوو. جارێكیان له‌ مه‌جلیسی مام جه‌لالدا دانیشتبووین، دكتۆر كه‌مال فوئاد وتی: له‌ سه‌فه‌ری ئه‌مجاره‌مدا بۆ ئه‌ڵمانیا له‌ چێشتخانه‌یه‌ك داوای خواردنم كرد، لیستی خۆراكه‌كانیان بۆ هێنام و ته‌ماشام كردن دانه‌دانه‌، سه‌یرم كرد له‌ دانه‌یه‌كیان نووسرابوو (كابوڵی)، به‌ شاگرده‌كه‌م وت: ئه‌مه‌ چییه‌؟ وتی: ئه‌وه‌ خواردنی كابوڵییه‌ و هی ئه‌فغانییه‌كانه‌، وتم: ده‌توانم ته‌ماشای بكه‌ن؟ وتیان به‌ڵێ، وتی به‌ په‌یژه‌یه‌كدا چووینه‌ خواره‌وه‌ بۆ ژێرزه‌مینه‌كه‌، كه‌ سه‌یر ده‌كه‌م قبووڵییه‌، له‌وكاته‌وه‌ بیر ده‌كه‌مه‌وه‌ نازانم ئه‌و قبووڵییه‌ چۆن هاتووه‌ته‌ سلێمانی؟ من وتم وه‌ڵڵا من ده‌یزانم، ئه‌وه‌شت پێ بڵێم له‌وكاته‌دا هات به‌ خه‌یاڵمدا، نه‌ك پێشتر زانیبێتم، وتم: كاتی خۆی ئه‌فغانییه‌كان دژی ئێران شۆڕشیان كرد و سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون، كۆمه‌ڵێكیان كۆچیان كرد بۆ سلێمانی، پاشای بابانیش هێنانی له‌ چه‌می تانجه‌رۆ لای گوندی (زڕگوێز)ی ئێمه‌وه‌ تا ده‌شتی شاره‌زوور و تا ناو شاری هه‌ڵه‌بجه‌ نیشته‌جێی كردن، ئه‌وكاته‌ به‌ ئه‌فغانییان ده‌وت ئه‌وغانی، ئێستاش لای زڕگوێز كه‌لاوه‌كانیان ماوه‌ و پێی ده‌ڵێن: ماڵه‌ ئه‌وغانییه‌كان، له‌ قه‌ره‌داخیش گوندی (هۆمه‌ر ئه‌وغان) هه‌یه‌، له‌ ناو هه‌ڵه‌بجه‌ش كانی حه‌مه‌ ئه‌وغان هه‌یه‌، مانای وایه‌ ئه‌وغانه‌كان له‌وێش بوون، وتم قبووڵی ئه‌وان دروستیان كردووه‌ و له‌وانه‌وه‌ هاتووه‌ته‌ ناو شاری سلێمانی. وتی: به‌خوا بۆچوونه‌كه‌ت به‌هێزه‌.
جارێك دیدارێكیان كردم وه‌ك ئێستای تۆ، پرسیاری خواردنیان كرد، منیش وتم قبووڵی خواردنی سلێمانییه‌، تایبه‌ته‌ به‌ سلێمانی، له‌ هیچ كوێی تر نییه‌، له‌ شاره‌كانی تری كوردستان پڵاو هه‌یه‌، به‌ڵام قبووڵی نییه‌، ئه‌و قبووڵییه‌ ئاوا هاتووه‌ته‌ سلێمانی، جا تۆ سه‌یر بكه‌ من به‌م وه‌ڵامه‌ مام جه‌لالیشت بۆ ده‌ورووژێنم، وتی چۆن؟ وتم: ئه‌و قبووڵییه‌ له‌ سلێمانییه‌وه‌ ڕۆیی تا سه‌ر ڕووباری زێ، له‌وێ ده‌مرێ و ده‌سووتێ، وه‌ك چیرۆكه‌كه‌ ده‌ڵێت: به‌رخه‌كه‌ مه‌له‌ نازانێ و ناتوانێت له‌ ئاوه‌كه‌ بپه‌ڕێته‌وه‌، ئه‌م قبووڵییه‌ قوڕبه‌سه‌ره‌ نه‌یتوانی بپه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و به‌ر و بچێته‌ شاری كۆیه‌. جا ڕۆژێك ده‌چووم بۆ شارۆچكه‌ی دوكان، لای بازگه‌كه‌ی تاسڵووجه‌ زه‌نگ لێیدا و وتیان مام جه‌لال بانگت ده‌كات، وتم بووه‌سته‌، خۆم ده‌زانم مه‌به‌ستی چییه‌ و بۆچی ته‌له‌فونی كردووه‌، وتم: فه‌رموو، وتی: ئه‌وه‌ چییه‌ له‌ خۆته‌وه‌ لێدوان ده‌ده‌یت و باسی قبووڵی ده‌كه‌یت و نازانم به‌رخه‌كه‌ ناوێرێت بچێته‌ ئه‌وبه‌ری ئاوه‌كه‌، وه‌ڵڵا  له‌ ماڵی مه‌لای گه‌وره‌ی كۆیه‌ قبووڵییه‌ك لێده‌نێن، له‌ هه‌موو سلێمانیدا نییه‌. وتم قاعیده‌ بۆ شاز مه‌هێنه‌ره‌وه‌، هه‌موو ئاژه‌ڵان خه‌ویان سووكه‌، كه‌چی كه‌روێشك خه‌وی قورسه‌، ئه‌وه‌ شازه‌، وتی: نه‌خێر تۆ هه‌ر سلێمانیچێتی ده‌كه‌یت، ئیتر بوو به‌ سوعبه‌تمان!!
جارێكی تر مام جه‌لال ده‌چێت بۆ ماڵی شێخ جه‌نگی (برای تاڵه‌بانی)، قازی باشیان ده‌بێت، هه‌شت قازیان ده‌بێت تا هه‌ر هه‌شت قازه‌كه‌ ده‌خوات ده‌مێنێته‌وه‌، پاش هه‌فته‌یه‌ك ئیتر ده‌ڕوات.

به‌یان: مام جه‌لال پیاوێكی قسه‌خۆشه‌، تۆ هیچ به‌سه‌رهاتێكی خۆشت لایه‌؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: به‌خوا زاكیره‌م ته‌واو نییه‌، من 83 ساڵم، زۆر شتی خۆشمان هه‌یه‌، به‌ڵام ئێستا بیرم نایه‌نه‌وه‌، جارێكیان له‌ گوندی (دسكه‌ره‌) بووین له‌ ماڵی سه‌رحه‌دی خه‌لیفه‌ یونس، مه‌جلیس قه‌ره‌باڵغ بوو، مام جه‌لال ڕووی كرده‌ من و وتی: ئه‌م كابرایه‌ ئاغایه‌، هه‌ر حه‌زی به‌ پاره‌ به‌خشینه‌وه‌یه‌، منیش وتم: به‌ڵێ وایه‌، جا ئه‌گه‌ر ده‌ته‌وێت پاره‌ به‌ تۆش ده‌ده‌م، وتی: ده‌ی بۆچی نامه‌وێت؟! منیش پێنج دینارم پێدا، كه‌چی وه‌ری گرت، ئینجا وردی كرده‌وه‌ و پێنج پاسه‌وانی بانگ كرد و وتی ها من كاسبی بۆ ئێوه‌ ده‌كه‌م، ئه‌وه‌ دینارێك بۆ تۆ، ئه‌وه‌ بۆ تۆش، ئاوا پێنج دیناره‌كه‌ی به‌خشییه‌وه‌.

به‌یان: ئێستا كه‌ مام جه‌لال نه‌خۆشه‌ و براوه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات بۆ چاره‌سه‌ر، تۆ هه‌ست به‌چی ده‌كه‌یت وه‌كو هاوڕێیه‌كی دێرینی؟
جه‌مال حه‌كیم ئاغا: له‌ خوا پاڕاومه‌ته‌وه‌ من به‌ر له‌ ئه‌و بمرم، هاوڕێیه‌كی دێرین و خۆشه‌ویسته‌، خاوه‌نی سیفه‌تی به‌رزه‌، پاك و دڵسۆز و خه‌مخۆره‌.


1005 جار خوێندراوەتەوە
04/10/2017

بابەتی زیاتر